حميد احدي

در حالي که معاون برنامه ريزي رييس جمهور پذيرفته که پانزده ميليون نفر از مردم کشور زير خط فقر به ‏سر مي برند، کارشناسان با ارائه دلايل نشان داده اند که اين رقم ناچيز و مربوط به خط فقر شديد است، و ‏نيمي از جمعيت کشور بنا به تعاريف جهاني زير خط فقر هستند.‏

گفتني است که حتي با رقم اعلام شده توسط معاون برنامه ريزي رييس جمهور، ايران از جهت دارا بودن فقير ‏در راس کشورهاي دارنده نفت قرار مي گيرد و در سال هاي اخير به علت فراواني درآمد نفت و مديريت اين ‏درآمدها کشورهاي دارنده نفت در جنوب ايران تعداد فقيران خود را به صفر رسانده و در همان حال درآمد ‏سرانه را بالا برده اند.‏

گرچه معاون‎ ‎اقتصادي معاونت برنامه ريزي رييس جمهوري تعداد افراد زير خط فقر را 14 تا‏‎ 15 ‎ميليون ‏نفر اعلام كرده است اما به نظر مي رسد كه آمار اعلام شده مربوط‎ ‎به خط فقر خشن است كه جامعه به آن ‏دچار شده و تعداد افراد زير خط فقر بيش‎ ‎از اين هاست و حدود 50 درصد جمعيت با مشكل فقر روبه رو است‏

يک کارشناس مسائل رفاهي با تاکيد بر اين که چون بيان آمار واقعي ميزان فقيران همواره نگراني مردم را ‏در پي دارد، آمار‎ ‎واقعي هرگز ارايه نمي شود و رقم ها همواره تقريبي است گفت با در‎ ‎نظر گرفتن درآمد ‏روزانه دو دلار و تامين 200ر2 تا 500ر2 كالري در روز براي‏‎ ‎هر نفر به عنوان خط فقر، حدود 50 درصد ‏از جمعيت كشور زيرخط فقر زندگي مي‎ ‎كنند.‏

چندي قبل وزير‏‎ ‎رفاه دولت احمدي نژاد در يک برنامه تلويزيوني با بيان اين ‌كه در هيچ‌يك از مفاد قانوني ‏كشور ذكر‎ ‎نشده، چنانچه خط فقر 100 يا 400 هزار تومان باشد، به چه دردي مي‌خورد و‎ ‎بايد چه‌ كار كرد، ‏گفت: محاسبه‌ خط فقر در انواع تقسيمي خود براي‏‎ ‎برنامه‌ريزان كشور خوب است، اما اين ‌كه به مردم بگوييم ‏اگر 300 هزار‏‎ ‎تومان حقوق بگيريد، فقير هستيد، به‌جز آن‌كه از نظر رواني براي آن‌ها‎ ‎ايجاد مساله مي‌كند، ‏چه فايده‌اي دارد؟

عبدالرضا مصري ضمن بازي با ارقام و آمار و تعريف ها که مصاحبه کننده کانال دو هيچ گاه اشاره اي به آن ‏نکرد از خط فقر براساس درآمد کمتر از روزي يک دلار سخن گفت که به گفته وي توسط سازمان ملل ‏تعيين شده است، در حالي که تازه ترين تعريف سازمان ملل براي خط فقر مطلق دو دلارست.‏

وزير در عين حال ‏‎ ‎گفت: در حال حاضر مددجويان تحت پوشش دستگاه‌هاي حمايتي كه زير خط فقر‎ ‎هستند، ‏شناسايي شده و بر اساس خط فقر يك دلاري به محروم‌ترين آن‌ها كمتر‎ ‎از 25 هزار تومان نمي‌پردازيم‎.‎

نکته وزير رفاه در آن جاست که سعي کرد افراد زير خط فقر را با "مدد جويان دستگاه هاي حمايتي زير خط ‏فقر و داراي کمتر از يک دلار درآمد در روز" يکي کند، در حالي که پيداست که رقم اول يک سوم تعداد ‏واقعي فقيران هم نيست.‏

در خبر مصاحبه تلويزيوني مصري آمده بود که ري با اشاره به توزيع بن‌هاي 32‏‎ ‎هزار توماني خريد كالا بين ‏‏9 ميليون نيازمند تحت پوشش و غير تحت پوشش و‏‎ ‎پرداخت يك ماه حقوق به عنوان عيدي مددجويان در عيد ‏فطر گفت هيچ‏‎ ‎نيازمند تحت پوششي نداريم كه زير خط فقر و كمتر از يك دلار در روز دريافت‎ ‎كند؛ چرا كه ‏به مددجويان خود ماهانه بين 25 تا 50 هزار تومان پرداخت‏‎ ‎مي‌كنيم، البته اين رقم به‌ جز خدمات موردي ‏است كه اين خانواده‌ها از‎ ‎نهادهاي حمايتي دريافت مي‌كنند‎.‎

در حالي که رزاق صادقي مشاور سابق وزير رفاه معتقدست با اضافه شدن شاخص هايي همچون رفاه، تفريح ‏و بيمه به ارقامي که مبناي تعيين خط فقرست، رقم فقيران به 80 درصد جمعيت خواهد رسيد و اگر براي دهك ‏هاي‎ ‎اول تا هفتم نيز يك زندگي اوليه را در نظر بگيريم براساس درآمد مورد نياز‎ ‎جهت تامين نيازهاي اساسي، ‏خوراكي و غيرخوراكي از قبيل پوشاك و مسكن زندگي‎ ‎اين دهك ها نيز زيرخط فقر قرار مي گيرد.‏

اين کارشناس مسائل رفاه در مقاله اي در سرمايه با اشاره به اين که فقر نسبي، فقر مطلق و فقر خشن جزو‎ ‎انواع فقر است كه به دليل تنوع و تعريف آن در سطوح درآمدي مختلف تقسيم شده نوشته است خط فقر در تمام ‏كشورها تعريف شده و دولت ها با اعلام آن حمايت هاي‎ ‎لازم را از افرادي كه زيرخط فقر هستند به عمل مي ‏آورند. به عنوان مثال اگر‎ ‎افرادي زير خط فقر 600 يورويي در اروپا باشند از دولت كمك مي گيرند اما‏‎ ‎اگر ‏بالاتر از آن باشند به نسبت رشد درآمد خود ماليات مي دهند.‏
‎
به نوشته صادقي در اقتصاد ايران، از آن جا که نظارتي موثر بر ثروت، توليد و... در چارچوب قانون وجود ‏ندارد، برخي نابساماني ها از جمله رانت‎ ‎خواري و... گسترش فقر و عميق شدن فاصله طبقاتي را فراهم آورده ‏است.‏

عبدالرضا مصري‎ ‎در برنامه‌ گفت‌وگوي ويژه‌ خبري شبكه دو سيما با گفتن اين که "مركز آمار علاوه بر سبد‎ ‎كالاهاي مصرفي در سبدي جداگانه هزينه‌هايي چون مسكن، تنقلات، دخانيات، تعدد مراجعه به سينما، تئاتر و ‏غيره را نيز محاسبه مي‌كند‎"‎‏ سعي کرد رقم اعلام شده درباره خط فقر را بي اهميت کند.‏

چالش سازمان مديريت و برنامه ريزي [معاونت برنامه ريزي رييس جمهور فعلي ] با وزارت رفاه بر سر ‏رقم خط فقر زماني اوج مي گيرد که موقع تهيه بودجه سالانه است و وزارت رفاه براي بالابردن بودجه ‏تخصيصي رقمي را عنوان مي کند که همواره از رقم سازمان آمار و سازمان برنامه بيش تر بوده است، اما از ‏زماني که عبدالرضا مصري از مديران درجه دوم کميته امداد بر اثر دادوستدهاي سياسي بر سر آراي مجلس ‏به وزارت رفاه منصوب شد، اين روند متوقف شده و وزارت رفاه که در ابتداي وزارت مصري دويست ‏ميليارد بودجه خود را به کميته امداد منتقل کرد، بر خلاف گذشته سعي دارد آمار واقعي خط فقر را پائين تر ‏از آن که هست اعلام دارد.‏

‎‎بازي با آمار‎‎

مصري در ابتداي وزارت خود قصد داشت اصولا خط فقر را از مفهوم بودجه اي و برنامه نويسي پاک کند و ‏اصطلاح تازه اي به جاي آن بگذارد که تعريف قانوني نداشته باشد و به راحتي بتوان آن را تعيير داد.‏

وي در اولين روزهاي وزارت خود مدعي شد جمعيت زير خط فقر مطلق در کشور وجود‎ ‎ندارد در حالي که ‏همان زمان آمار خبر مي داد که اين رقم از ۱۳ درصدي جمعيت کشور افزون شده است

جالب اين است که در ابتداي دولت احمدي نژاد، وزير منصوب از وجود دوازده ميليون نفر زير خط فقر در ‏کشور خبر داد و گفته شد که دو ميليبون نفر هم زير خط فقر خشن هستند اما حتي اگر آمار دولت مبناي ‏محاسبه قرار گيرد اينک معاون برنامه ريزي رييس جمهور همان رقم را به چهارده تا پانزده ميليون نفر ‏رسانده است.‏
‎
در همان سال 1386 موسي الرضا ثروتي نماينده مجلس اعلام داشت وزارت رفاه خط فقر را درآمد کمتر از ‏‏۴۰۰ هزار تومان‏‎ ‎اعلام کرده اما با توجه به اين امر وهمچنين عدم افزايش مستمري‎ ‎مددجويان و نرخ سالانه ‏تورم بايد پذيرفت که اين رقم بسيار بيش تر از اين است.‏

ادعاي اين عضو کميسيون رفاه مجلس هرگز توسط مقامات دولت پذيرفته نشد.‏
‎
از جمله راه هائي که در دولت احمدي نژاد براي مخدوش کردن آمار و جلوگيري از آشکار شدن وضعيت ‏واقعي اقتصاد کشور پيدا شده يکي هم اين ادعاست که وزير رفاه مطرح کرده است که "يارانه هاي دولتي ‏زندگي افراد را تامين نمي‌كند و دولت به‏‎ ‎توانمندسازي مددجويان اعتقاد دارد. از سوي ديگر با ارايه‌ي ‏تسهيلاتي‎ ‎چون سهام عدالت مصمم است چاله‌ها را پر كند. ‏

مسوول رفاه در دولتي که تعداد فقيران کشور را بر اساس آمار خود تا سه برابر افزايش داده است سه ماه قبل ‏گفت معتقد نيستيم دولت‎ ‎بتواند همه‌ي چاله‌ها را پر كند؛ چرا كه فعلا اين توانايي در كشور وجود‏‎ ‎ندارد، لذا ما ‏روي توانمندسازي بحث مي‌كنيم تا افراد از حالت وابستگي به‎ ‎دستگاه‌هاي حمايتي خارج شوند‎. ‎
‎
در اسفند ماه گذشته کميته مزد استان تهران خط فقر را ششصدهزار تومان و سبد هزينه خانوار را 469 هزار ‏اعلام داشت و اين موضوع در گزارش کميته حقوق دستمزد شوراهاي اسلامي هم ذکر شد، اما وزارت رفاه ‏براي پائين نگاه داشتن آمار اصرار دارد که رقم چهارصد هزار درآمد ماهانه خط فقر را تعيين مي کند.‏