روند فزاینده مهاجرت نخبگان؛ دولت “فرارمغزها” را انکار می کند

مهدی محسنی

۰۳ آذر ۱۳۸۸

شبکه جنبش راه سبز(جرس): احمدی نژاد در سالهای میانی ریاست جمهوری دوره نهم خود مدعی شده بود "برخی‌ها با تعبیر غلط از عنوان فرار مغزها استفاده می‌کنند. ما فرار مغز نداریم زیرا می‌بینیم بسیاری از ارزش‌های فرهنگی ملت‌های شرق آسیا حاصل سفر ایرانی‌هاست." این در حالی است که بر اساس گزارش جدید صندوق بین المللی پول ، ایران رتبه اول را در آمار مهاجرت نخبگان از میان 91 کشور در حال توسعه یا توسعه نیافته دنیا کسب کرده است.

در تعریفی که در دانشنامه بریتانیکا از فرار مغزها ارائه شده، آمده است: " فرار مغزها عبارتست از عزیمت نیروهای آموزش دیده یا متخصص از یک کشور یا حوزه اقتصادی به کشور یا حوزه ای دیگر برای حقوق و دستمزد بهتر یا شرایط زندگی مطلوب تر".

گزارشOECD   در سال 1997 در مورد مهاجرت افراد متخصص دو مفهوم اصلی را بیان می کرد: تبادل مغزها و هدر رفتن مغزها. تبادل مغزها نشان دهنده جریان دوجانبه خبرگان میان کشور گیرنده و کشور دهنده می باشد.  با این حال هنگامی که جریان خالص به نفع خروج یک طرفه نخبگان از یک کشور باشد، از دو واژه " فرار مغزها"  یا " جذب مغزها"  استفاده می شود.

دولت احمدی نژاد و انکار "فرار مغزها"

در سالهای میانه دهه هفتاد و همزمان با دوران اصلاحات در ایران تلاش شد فضایی در ایران ایجاد شود که بسترهای لازم برای گسترش علم و فعالیت آزادانه فرهیختگان اهل علم فراهم شود. گرچه در این راه همیشه موانع جدی پیش روی دولت اصلاحات وجود داشت. گروه های فشار و دستگاه قضایی با اعمال فشار و محدودیت بر اساتید دانشگاه و دانشجویان بیش از پیش بر نارضایتی نخبگان می افزودند. گرچه باید به محدودیت های علمی، و بی توجهی سازمان های دولتی به تحقیقات و نبود کار مناسب برای فارغ التحصیلان نیز اشاره نمود.

اما دولت احمدی نژاد رویه دیگری را در پیش گرفت. در سال 1384 برای اولین بار یک روحانی بر ریاست بزرگترین دانشگاه ایران تکیه زد. عباسعلی عمید زنجانی که تحصیلات حوزوی داشت بر کرسی ریاست دانشگاه تهران نشست.

یک سال پس از آن نیز محمود احمدی نژاد در جمع "نخبگان دانشجویی" مدعی شد باید دانشگاه‌ها از عوامل نفوذ لیبرال و سکولار غرب زدوده شوند. پس از آن سخنان بازنشسته سازی اجباری بسیاری از اساتید و هیئت علمی دانشگاه‌ها آغاز شد. برخی کارشناسان، سیاستهای او را از عوامل مستقیم افزایش فرار مغزها دانسته‌اند.

در همین حال احمدی نژاد در واکنش به منتقدان در مورد افزایش روز افزون "فرار مغزها" ، تعبیر فرار مغزها از ایران را تعبیری "غلط" دانست و تصریح کرد:" ما فرار مغز نداریم زیرا می‌بینیم بسیاری از ارزش‌های فرهنگی ملت‌های شرق آسیا حاصل سفر ایرانی‌هاست. ایرانیان هر جا باشند منشاء خیر و برکت و پیشرفت هستند."

برآورد خسارت "صادرات مغزها"

در حالی رئیس دولت دهم تعبیر فرار مغزها را غلط می خواند که صندوق بین‌المللی گزارش داده است که "سالانه حدود 180 هزار ایرانی تحصیلکرده به امید زندگی و یافتن موقعیت های شغلی بهتر از کشور خارج می‌شوند." این صندوق بین المللی در گزارش خود می افزاید که رقم خروج حدود 180 هزار نخبه تحصیلکرده از ایران ، به معنی خروج سالانه 50 میلیارد دلار ارز از کشور است .

در سال ۲۰۰۶ میلادی، ۵٫۱٪ از تولید ناخالص داخلی صرف نیازهای آموزشی کشور شد که در مقایسه با دیگر کشور‌های جهان در جایگاه رتبه ۶۷ قرار داشت.  طبق آمار منتشره در سال 1387، از سازمانها و نهادهای دولتی مثل "هفته نامه سازمان مدیریت و برنامه ریزی" از ۱۲۵ دانش آموزی که در سه سال گذشته در المپیادهای جهانی رتبه کسب کرده‌اند، ۹۰ نفر آنها هم اکنون در دانشگاه‌های آمریکا تحصیل می‌کنند.

این در حالی است که بسیاری از آنان پس از پایان تحصیلات خود هرگز به ایران جهت زندگی دائم باز نمی‌گردند. به گزارش صندوق بین المللی پول  بیش از ۱۵٪ سرمایه‌های انسانی ایران به آمریکا و ۲۵٪ به کشورهای عضو سازمان توسعه و همکاری اقتصادی اروپا مهاجرت می‌کنند.

دست‌کم حدود چهار میلیون ایرانی در خارج از ایران زندگی می‌کنند. در این میان، ایرانیان خارج از کشور در آمریکا از نظر درآمدی در بین مهاجرین از برترین گروه‌ها هستند، که ۳۰ درصد از این افراد در زمینه مدیریت و ۲۰ درصد در زمینه تکنیک‌ها و امور دانشگاهی مشغول به کار هستند. همینطور از مجموع صد هزار ایرانی در آلمان در سالهای گذشته بیش از۲۰۰۰ جلد کتاب منتشر شده، در حالیکه از بین ۲ میلیون ترک مهاجر آلمان تنها ۱۰۰ جلد کتاب منتشر شده ‌است.

طبق آمار صندوق بین المللی پول هم‌ اکنون بیش از 250 هزار مهندس و پزشک ایرانی و بیش از 170 هزار ایرانی با تحصیلات عالیه در آمریکا زندگی می‌کنند و طبق آمار رسمی اداره گذرنامه ایران، در سال 87 روزانه 3/2 نفر با مدرک دکترا، 15 نفر با مدرک کارشناسی ارشد، و صدها نفر با مدرک کارشناسی از کشور مهاجرت کرده اند.

طبق همین آمار با احتساب زیان 50 میلیارد دلاری فرار نخبگان از کشور سالانه از روند مهاجرت نخبگان از کشور تقریباً معادل درآمد فروش نفت ، زیان مالی و اقتصادی به کشور تحمیل می گردد .

----

عضو هيات‌رئيسه حمايت از حقوق‌كودك: موج جديدي از آسيب‌هاي اجتماعي به دنبال هدفمند‌كردن‌يارانه‌ها

با لايحه هدفمند كردن يارانه‌ها فقر كودكان تشديد مي‌شود/دولت با توجه به آماري كه از ميزان بي‌سوادان در كشور دارد به خوبي مي‌داند كه تعداد بي‌شماري از بي‌سوادان موفق به پر كردن اطلات فرم‌ها نشده‌اند.

ایلنا: عضو هيات‌رئيسه حمايت از حقوق كودك گفت: متاسفانه در صورت اجراي طرح هدفمند كردن يارانه‌ها بايد در انتظار موج جديدي از آسيب‌هاي اجتماعي در كشور باشيم.
ثريا عزيز‌پناه در گفت‌وگو با خبرنگار ايلنا با اشاره به طرح هدفمند كردن يارانه‌ها و تاكيد آن بر رشد معضلات اجتماعي تاكيد كرد: دولت چه طور مي‌خواهد در حاشيه شهرها به دهك‌هاي گوناگون جامعه دست پيدا كند؟ چرا كه در ابتدا هيچ تعريف مشخصي از دهك‌هاي مختلف آنها در كشور وجود ندارد.
او با طرح اين سئوال كه دسترسي دولت به قشر محروم در جامعه تا چه ميزان است، افزود: به نظر مي‌آيد كه پيامدهاي طرح دولت به درستي سنجيده نشده چرا كه يكي از نگراني‌هاي عميق فعلي در مورد اجرايي اين لايحه، به تشديد احتمالي و حتمي فقر كودكان است.
عزيزپناه با ارايه سئوالات گوناگون و مبهم بودن اين طرح تصريح كرد: دسترسي خانواده‌ها، كودكان و حاشيه‌نشيني‌ها در اين طرح به چه صورت بوده و اگر قرار است صرفا بر اساس فرم‌هاي پر شده از خانوارها، اين طرح عملياتي شود، بايد گفت كه اين اطلاعات كامل نيست چرا كه دولت با توجه به آماري كه از ميزان بي‌سوادان در كشور دارد به خوبي مي‌داند كه تعداد بي‌شماري از بي‌سوادان موفق به پر كردن اطلات فرم‌ها نشدند.
عضو انجمن حمايت از حقوق كودك ادامه داد: اين اطلاعات تنها از قشر‌هاي خاصي از جامعه دريافت شده و تنها آن قشر هم قادر به ارايه اطلاعات هستند نه حاشيه‌نشين‌هاي بي‌سواد و بدون سرپناه.
او تاكيد كرد: دولت به اصلي‌ترين نيازمندان كه قادر به اطلاع‌رساني در مورد شرايط خود نبودند دسترسي نداشته و در نتيجه با اجراي اين طرح بايد شاهد موج جديدي از آسيب‌هاي اجتماعي در كشور بود.
عزيزپناه گفت:‌ خانواده‌هايي كه از اعتياد رنج مي‌كشند و تا دو ظهر خواب بوده و از دو به بعد مواد مي‌كشند و بعد از آن هم خماري طي مي‌كنند، دغدغه‌اي براي پر كردن فرم‌ها ندارد حال دولت به پيامدهاي اين چنيني طرح هدفمند كردن يارانه‌ها فكر كرده است؟