| بازگشت به صفحه اول | از روز |
تله
مقاله حاضر حول وحوش پيام هاي ديپلماتيكي است كه سياستمداران كشورهاي جنوب در درك مفهوم واقعي آن دچار مشكل هستند. تا جايي كه دچار سوء برداشت شده و بدون در نظر گرفتن جايگاه خود، سعي دارند با مصادره به مطلوب آنچه شنيده اند، پيام را در راستاي منافع خود تفسير و تحليل كنند. بر اين اساس به نظر مي رسد پيام ديپلماتيك قابليت آن را دارا باشد كه در جهت فريب سياستمداران يك كشور عمل كند. در اين باره سه مورد عراق، سوريه و ايران را، با تاكيد بر مورد ايران به بررسي مي نشينيم.
مقدمه، مدخل و ضرورت
مديريت سياست خارجي توسط واشنگتن با يك مولفه اساسي همراه است: تبديل تهديدات
جديد به فرصت ها. تهديد ها و فرصت هاي فضاي جديد به شرح زير هستند:
1- با روي
كار آمدن گورباچف در روسيه و اجراي پروژه گلاسنوست/ پروستوريكا دوران گذار شوروي به
سوي فروپاشي آغاز مي شود.
2- پس از فروپاشي و به دنبال رهايي اروپاي شرقي و
آسياي ميانه از سلطه روسيه آنچه اهميت مي يابد توانايي هسته اي برخي از اين كشورها
است كه با از ميان رفتن نظام دو قطبي فلسفه وجوديشان از ميان رفته است. در شرايط
جديد نيروها وتكنولوژي هسته اي در معرض فروش قرار گرفته اند و احتمالا كشورهاي
خاورميانه خريدار آنها خواهند بود. ماموريت سي.آي.اي طبيعتا اين است كه كليه اين
نيروها را با عمليات مخفي جذب كشورهايي كند كه به آنها نيازمندند تا ضمن روشن شدن
مكان آنها، اقدام به جذب ودرصورت لزوم ترور آنها كند.
3- كشورهاي تازه آزاد شده
احتمال دارد براي تامين منافع اقتصادي خود به دنبال صدور تكنولوژي هسته اي در بازار
سياه بين المللي باشند. موضوعي كه در منطقه، براي ايران انقلابيو كشورهاي
ضدآمريکايي باز مانده از نظم دوقطبي (عراق، سوريه و ليبي) جاذبه زيادي دارد.
4-
توسل به تحقيقات هسته اي در صورتي كه واجد دستاوردهاي چشمگيري باشد مي تواند براي
اين دسته از كشورها تا اندازه اي امنيت سياسي را به همراه داشته باشد.
5- اين
ابزار تا اندازه زيادي قابليت دفاعي كشور هاي مورد بحث را در برابر رفتار يكجانبه
گرايانه كاخ سفيد تقويت كرده و تا اندازه زيادي، نيروهاي تحت حمايت اين كشورها را
كه از سوي نظام غرب به اعمال تروريستي متهم شده اند از تهديدات حفظ مي کند.
بر اين اساس آمريكا به منظور به دام انداختن كشورهاي مورد نظر سناريوي واحدي را با كليد واژه هاي مشخص مانند تروريسم، سلاح هاي كشتار جمعي، حقوق بشر، سلاح هسته اي و امنيت هسته اي تدارک ديد. آمريكا از اين سناريو دوهدف عمده را دنبال مي كرد: 1- جمع آوري دانشمندان هسته اي و تعيين اينكه مشخصا در كدام يك از كشورهاي مورد نظر مشغول فعاليت هستند. 2- برخورد با كشورهايي كه نماينده به اصطلاح"نظم كهن" محسوب شده و بنا به ادعاي واشنگتن براي بقاي خود نيازمند توسل به تروريزم و دستيابي به سلاح هاي كشتار جمعي از جمله سلاح هسته اي هستند. پيشبرد اين اهداف بنابر ايدئولوژي نو محافظه كاران آمريكايي از جمله ولستتر كه در دانشگاه شاگرداني چون ديك چني و رامسفلد را تربيت كرده است، نيازمند كاتاليزوري به نام "دمكراسي هدايت شده" است. اين امر با يك سلسله سياست ها و پيام هايي همراه خواهد بود كه در نهايت كشور مورد نظر را با آموزه هاي به كار گرفته شده در دام خود گرفتار خواهد كرد.
عراق
ماجراي عراق، سلاح هاي كشتار جمعي و توپ هايي كه قرار بود گلوله هاي هسته اي به سوي اسراييل پرتاپ كنند بسيار جالب به نظر مي رسد. اين كه صدام حسين چگونه اين همه امكانات را از سراسر جهان به عراق جذب كرده بود خود جاي بحث جدي دارد، اما اينكه او گمان مي كرد با اين امكانات و ارتش قدرتمندي كه از خلال جنگ با ايران ايجاد كرده بود از گزند آمريكا در امان خواهد بود، موضوعي است كه بايد در روانشناسي رهبران عراق جستجو كرد. شايد همين موضوع است كه كار عراق را در زمان بوش پدر وارد روند سقوط و نابودي كرد.
درست در زماني كه عراق براي رهبري جهان عرب نيازمند قدرت نمايي هايي پس از پايان جنگ عراق با ايران است، ايپريل گلاسپي سفير آمريكا در عراق طي ملاقاتي با صدام حسين، به او اعلام مي كند كه آمريكا در مناقشات مرزي ميان عراق و همسايگانش دخالت نخواهد كرد. اين سخنان در حالي ابراز شد كه رژيم عراق در برابر همسايه جنوبي اش كويت، از اين كشور به عنوان يكي ازاستان هايي كه توسط استعمار از عراق جداشده، ياد مي كرد. لذا اين پيامي بود آشكار كه صدام شايد خود را به جاي رژيم پهلوي، نيرويي جايگزين جهت ژاندارمي منطقه، از سوي آمريكا تلقي کند. ضمن آنكه با تصرف كويت مي توانست اهميت ژئوپولتيك عراق را در كنار كشور هاي ساحلي خليج فارس با دسترسي آسان به آب هاي آزاد از اهميت دوچنداني بر خوردار سازد. صدام پس از آنكه طي عمليات صحرا ضربات طاقت فرسا را بر پيكره عراق و بازگشت به دوران ماقبل صنعتي كشورش را به نظاره نشست شايد تازه متوجه شده بود كه عمر حكومتش ديگر ديري نخواهد پاييد.
سوريه
سوريه پس از فوت حافظ اسد رهبر اين كشور، به دنبال تغييرات زيربنايي از جمله تغيير قانون اساسي رفت تا ازحكومت قبايي در حد و اندازه و قواره بشار اسد بدوزد. بشار اسد آنقدرها كه به نظر مي رسيد آموزش هاي سياسي پدرش را به درستي نياموخته است. به ادعاي خدام وي موجودي است احساسي كه كمتر سياست هاي كلان و خرد سوريه را به هنگام اداره كشور مي تواند اعمال كند.
شايد آمريكا از همين پاشنه آشيل براي پيشبرد اهداف خويش سود جسته است. خدام در گفت و گو با تلويزيون العربيه سه موضوع را دليل اصلي عدم حركت رهبر سوريه به سوي اصلاحات ذكر مي كند: اول فردگرايي در قدرت، دوم به دليل برداشت نادرست از تحولات منطقه اي وبين المللي و سوم انفعال و واكنش هاي احساسي. اما توضيحات خدام درباره محوردوم بسيارخواندني است. او مي گويد: "براي مثال در سال 2004 داريل عيسي به سوريه آمد وبا رييس جمهور [بشار اسد] ديدار كرد. در آن زمان مارتين ايندايك هم آمد و با رييس جمهور ديدار كرد. داريل گفت كه براي تحكيم روابط سوريه و آمريكا آمده است. مارتين ايندايك از سياست هاي بوش در قبال عراق انتقاد كرد، سپس گفت كه چند روز بعد بارنز با هياتي خواهد آمد و به هر حال براي آمريكا، لبنان مهم نيست بلكه عراق مهم است. اما بشار اسد فكر كرد كه آمريكا سينه خيز آمده است تا به خاطر عراق با او گفت و گو كند و در همان حال مي خواهد [سوريه] در لبنان بماند. اما اين برداشت غلط بود اين برداشت غلط كشور [سوريه] را به اين نتايج رساند." هر چند خدام در باره نقش خود و يارانش [گارد قديم] در رساندن بشار اسد به اين برداشت غلط، چيزي نمي گويد، اما به هر حال اين سخنان مشابه همان سخناني است كه ايپريل گلاسپي به صدام حسين گفته بود. اكنون با ترور رفيق حريري كه در گزارش دتلف مهليس نقش سوريه در آن قطعي است سوريه در آستانه تغييرات شگرفي قرار گرفته كه بازجويي نهادهاي بين المللي از وي كوچكترين گام در سقوط بشار تلقي مي شود.
ايران
پايان جنگ ميان ايران و عراق به دنبال پذيرش قطعنامه 598 ازسوي رهبر فقيد انقلاب، از نظر غرب يك امر محرز به نظر مي رسيد و آن اين كه جمهوري اسلامي ايران براي دفاع از خويش و پيشبرد آرمان هايش به تكنولوژي تحقيقات هسته اي متوسل خواهد شد. اين تحليل در كنار فروپاشي شوروي، تهديدات و فرصت هاي جديدي را در مواجهه آمريكا با انقلاب اسلامي رقم مي زد. تهديد آن بود كه ايران از فرصت به وجود آمده استفاده كرده و با در آمدهاي ناشي از فروش نفت به دنبال خريد تكنولوژي هسته اي و جذب دانشمندان مربوط به اين رشته برآيد.
به ادعاي آمريکايي ها به دنبال دستيابي ايران به تكنولوژي هسته اي، حمايت مستقيم از تروريسم تو تهران شكل آشكارتري به خود مي گرفت، اسراييل تهديد مي شد و جنگ سرد ديگري در برابر ابتدا خاورميانه و سپس جهان رخ مي نمود. از بين بردن اين تهديد هنگامي امكان پذير مي شد كه ايران به دام و تور هسته اي آمريكا گرفتار آيد.
يكي از اين دام ها به نظر مي رسد عبدالقدير خان پدر بمب هسته اي پاكستان باشد. عبالقدير خان از طريق بازار سياه هسته اي به ليبي، ايران و... امكانات هسته اي مي فروخت. اما "رود لابرز" نخست وزير سابق هلند در گفت وگو با راديو آرگوس مي گويد: "خان، نخستين بار در سال 1975 ميلادي [4 سال قبل از وقوع انتقلاب ايران] به اتهام جاسوسي در خاك هلند و بار ديگر در سال 1988 به دليل ورود غير قانوني به اين كشور دستگير شده است. به گفته اين مقام ارشد هلندي در هردوبار، اين دانشمند پاكستاني با دخالت و ميانجي گري عوامل سيا آزاد شده است." لابرز در ادامه به موضوعي اشاره مي كند كه مي تواند پاي دستگاه هاي امنيتي هلند را نيز به ميان بكشد. نخست وزير سابق مي گويد: "در سال1992 دكتر خان براي عيادت از پدر زن بيمار خود – همسر خان هلندي است – خواهان ويزاي ورود به اين كشور شد. دعوت وي به كشور هلند با در خواست و حمايت آرتوداكترس و ان ليون، رييس سرويس مخفي وقت هلند [BVD] صورت گرفت." به باور نخست وزير سابق هلند، ترتيبات اين امر با هدايت و هماهنگي سازمان سيا صورت گرفته بود.
ايران در اسنادي كه به آژانس بين المللي انرژي اتمي ارائه داده است، بر اين نكته تاكيد كرده كه عبدالقدير خان در سال 1987 خواهان انتقال دانش ساخت تسليحات هسته اي به اين كشور بوده وحتي اسناد ودياگرام هايي را در مورد نحوه ساخت "هسته بمب" در اختيار مقامات اين كشور قرار داده است. ايران اين اسناد را به همراه مواردي ديگر كه مي تواند علاوه بر اثبات حسن نيت كشور، حاكي از فعاليت شبكه خان به صورت گسترده در سراسر دهه 80 باشد در اختيار آژانس بين المللي انرژي اتمي قرار داده است.
اين دو مورد روي هم اين سوال را تقويت مي كند كه آيا "پدر بمب هسته اي پاكستان و سر كرده شبكه قاچاق هسته اي در جهان عامل سي.آي. اي بوده است؟ در اين ميان هند نيزهشدار هاي مشابهي را ارسال مي كند. خبر گزاري فرانسه گزارش مي كند كه شيل كانت شارما، نماينده دائم هند در آژانس بين المللي انرژي اتمي در اظهاراتي خواهان شفافيت بيشتر در باره فعاليت هاي مخفيانه هسته اي شبكه عبدالقدير خان شد. هندوستان تايمز نيز به نقل از آدام ارلي، معاون سخنگوي وزارت خارجه آمريكا در پاسخ با اين سوال كه آيا خان به علت ارائه اطلاعات مربوط به غني سازي اورانيوم به ايران تحت بازجويي قرار مي گيرد گفت: احتمال آن نمي رود. وي در عوض گفت: "ايران در رابطه با فعاليت هايش كه تنها خودش مسوول آن است، اطلاعاتي دارد وبراي همين مهم است كه ايران در قبال آنچه آژانس بين المللي انرژي اتمي از آن درخواست كرده پاسخگو باشد."
"نشت" اطلاعات از سوي نخست وزير سابق هلند مي توانست به ايران راجع به موضوع هسته اي اعلام خطر کند. شايد مقاله روزنامه لوموند در نهايت مهر تاييدي باشد بر اينكه واشنگتن تهران را به دام مرگ بار خود دعوت مي كرده تا به زعم برخي نيروهاي انقلابي درايران، واشنگتن انتقام تاريخي خود را ازانقلاب 1357 بگيرد. لوموند مي نويسد: اوايل سال جاري كتابي چاپ شد تحت عنوان "وضعيت جنگ"[state of war] كه به بيان حقايق در دولت بوش مي پردازد. اين كتاب در واقع تحقيقي است در خصوص نقش وعملكرد سازمان جاسوسي آمريكا طي سال هاي اخير كه توسط جيمز رايزن 50 ساله، يكي از زبده ترين روزنامه نگاران نيويورك تايمز نوشته شده است. اين كتاب كه در اصل به اشتباهات سازمان سي.آي.اي در ايران مي پردازد سعي دارد يك موضوع اساسي را مخفي كند: و آن اينكه سازمان سي.آي.اي سعي دارد با كشاندن ايران به ماجراي هسته اي،زمينه هاي برخورد با ايران را فراهم بياورد. البته بايد گفت در برخي موارد طرح هاي سيا با شكست نيز مواجه شده است، اما آيا دادن اطلاعاتي كه در نهايت ايران را به كشور محور شرارت متهم كند از آن دست از اطلاعاتي نيست كه در باره خطر سلاح هاي كشتار جمعي عراق كه اكنون معلوم شده اطلاعات آن كاملا غلط بوده به جهانيان ارائه كرد تا زمينه انهدام رژيم بعث را فراهم كند؟ در كتاب آمده است: "امروز يكي از اولويت هاي واشنگتن اين است كه از مجهز شدن ايران، كشور شماره يك محور شرارت، به جنگ افزارهاي اتمي جلوگيري كند. بر اساس كتاب وضعيت جنگ، شش سال قبل سازمان سي.آي.اي با دادن نقشه هايي به ايران كه حاوي اطلاعاتي حياتي بود، بحران اتمي را شدت بخشيد." "موضوع رساندن نقشه ها به ايران در فوريه 2000 يعني اواخر دوران كلينتون انجام شد."... بنابر نوشته جيمز رايزن، اين عمليات كه يكي از خطرناكترين عمليات در تاريخ سازمان سي.آي.اي محسوب مي شود، توسط مسوولان دولت بوش دنبال شد. [اين عمليات كه به نام مرلين مشهور شد به دنبال ارايه اطلاعات غلط به ايران بوده تا ايران از اهداف اصلي اش براي دسترسي به بخش هاي اساسي سلاح هسته اي دور بماند] با اين همه "بسياري از عوامل قديمي و با تجربه سازمان سي.آي.اي تاكيد كرده اند كه چنين عملياتي كه به منظور گمراه سازي انجام مي شود، مختص دوران جنگ سرد بوده واكنون بي نهايت غير منطقي است، مخصوصا زماني كه در رابطه با جنگ افزار هاي هسته اي باشد." زيرا: "در صورتي كه ايران بتواند اطلاعات اشتباه را شناسايي كند، طبيعتا برنامه اتمي آن خيلي سريع تر از زمان پيش بيني شده كامل خواهد شد." با اين همه چرا آمريكا دستور توقف عمليات را نمي دهد؟
شايد به همين دليل باشد كه دانيل پايپس از نومحافظه كاران آمريكايي، خاورميانه شناس و نزديك به كاخ سفيد در گفت و گو با روزنامه ايتاليايي "لارپوبليكا" مي گويد: "من خطرات بسياري را مي بينم، حمله موشكي به تاسيسات اتمي، پروسه دمكراتيزه شدن ايران را كه به آرامي تداوم دارد به طور كامل متوقف خواهدساخت. آيت الله ها مي توانند به نقطه اتكايي براي مخالفان آمريكا در جهان اسلام تبديل شوند. از سوي ديگر، زماني كه مسئله مرگ و زندگي براي ما در ميان است نمي توان انتظار رويكردي تجملي داشت."
اكنون اطلاعات كاملا واضح هستند. به ادعاي آمريكايي ها ايران به تور افتاده، بساط اصلاحات خود جوش كه دستاورد عروج هزاران نفر از فرزندان اين مرز و بوم در انقلاب 57 و جنگ عراق عليه ايران است، بر چيده شده وسيستم هسته اي نيز بر تلي از خاكستر خواهد نشست. آيا آينده ديگري محتمل است؟
| بازگشت به صفحه اول |