ایران و پرچم ایران ( 2)

پرچم ایران نمایانگر وحدت ملی و مورد احترام فراوان قاطبه مردم ایران است. پرچم سه رنگ جدا از نمایش هویت ملی ما در خارج از کشور، بدقت معنی دفاع
 از تمامیت ارضی ایران را ترجمه می‌کند.

دکتر محسن قائم مقام – نیویورک
ماه مارس 2006
 mgg19@Columbia.Edu  

 بخش دوم : نقش سیاسی پرچم ایران در دوران های مختلف تاریخی

صحبت بخش اول این مقاله بیشتر گرد این موضوع بود که کسانیکه به تمامیت ارضی ایران بی اعتنا هستند با ایرانیانی که معتقد به دفاع از ایران و سرزمین ایران هستند می توانند گفتگو داشته باشند ولی در مکانی باهم بمنظور ارائه راه برای ادامه مبارزه برای ازادی و دمکراسی ایران نمی توانند گردهم آیند . چه فکر حفظ تمامیت ارضی ایران با عدم اعتقاد به آن اصل مغایر همدیگرند . و اجتماع ضدین راهی برای مبارزه نخواهد گشود . این بحث بدنبال جلوگیری از برافراشتن پرچم سه رنگ ایران در کنگره " جمهوریخواهان دمکرات و لائیک " در پاریس ، بدلیل آنکه گروهی هم میخواهند "پرچم سرخ " برافراشته شود، پیش کشیده شد . بدنبال انتشار قسمت اول مقاله برخی برایم یادآوری کردندکه " فطعنامه " اجتماع در تصویب دفاع از تمامیت ارضی ایران بوده است ولی باین موضوع پاسخ ندادند که عدم قبول افراشتن پرچم ایران در کنگره معنی آنرا داشت که اکثریت شرکت کنندگان پرجم ایران را مایه " تفرقه در جمع " میشناسند تا " نشانی از وحدت ملی ایران "!  و لاجرم امری در جهت منافع و مصالح ایرانیان نبود .

 بخش دوم :

 شرح و تاریخچه پرچم را زنده یاد احمد کسروی در کتاب کوچکی بدقت تحقیق و تألیف کرده است . و دیگران هم مکررآ درباره تاریخچه پرچم نوشته اند  . ازجمله کتاب کوچک و جالب  " شیر وخورشید ، نشان سه هزارساله " گردآوری و نوشته دکتر ناصر انقطاع و یا مقالاتی در شرح اینکه نقش شیر و خورشید ابتدا در ارمنستان بکار گرفته شده و عیره با دفت شرح و توضیح و نظرات مختلف در مورد شیر و خورشید را داده اند . در این مقاله من بدنبال شرح این تحقیقات نیستم و علاقه مندان رابخواندن متون و مقالات بسیاری که در این زمینه نوشته اند مراجعه میدهم . در اینجا من تنها میل دارم که در زاویه سیاسی حضور پرجم در دوره های مختلف تاریخی صحبت نمایم و برخی از مشاهدات خود از احساس مردم ایران از پرچم ایران در دورانهای مختلف را بنویسم :
از خارج از کشور شروع میکنم .  در سالهائیکه کنفدراسیون جهانی دانشجویان و محصلین ایرانی جشن های بسیار باشکوه عید نوروز را در شهر های امریکا برپا میداشت، از سالهای 1960 تا انقلاب بهمن، پرچم ایران در جشن های امریکا در محلی که حتی بالغ بر هزار ایرانی و بیشتر دانشجویان دور از وطن گردهم آمده بودند در گردهم آئی جشنهای نوروزی  وجود نداشت . این امر بخاطر آن بود که مطابق قوانین امریکا هیچ پرچمی بدون آنکه پرچم امریکا در کنار آن باشد نمیتواند در مجلسی بر افراشته شود . و از آنجا که کنفدراسیون جهانی موضع قاطعی در برابر جنگ ویتنام داشت میل نداشت که پرچم امریکا را نیز در جشن عید نوروز قرار دهد و باین دلیل اجبارآ از قرار دادن پرجم ایران در جشن عید و یا سایر نشست ها و جشن ها خود داری می نمود[i] . البته بعد از انقلاب ایرانیان مقیم امریکا بدون تأمل و پرسش پرچم امریکا را در کنار پرچم ایران در اکثر نشست های عمومی و جشن های خود قرار دادند و فرزندان ایشان امروزه پرچم امریکا را بیشتر از پرجم ایران        می شناسند!  
         
برافشاندن پرچم ایران در خارج از کشور، مهمتر از هر چیز دیگری بمنظور نشان دادن هویت ایرانیان در خارج از کشور صورت میپذیرد . چه امروزه نه مانند گذشته تنها گروههای دانشجوئی بلکه هزاران ایرانی در سرزمین های دور از میهن اقامت دارند . امروزه ایرانیان در امریکا پرچم امریکا را در مجالس خود می افرازند چون میل دارند که همچون سایر ملیت ها که در این سرزمین پهناور و ثروتمند گرد آمده اند زندگی نمایند و از مزایا ی کامل زندگی در این سرزمین برخوردار باشند . عشق به میهن و هموطنان درون کشور و توجه به سرزمین آباء و اجدادی، مانع از آماده کردن شرایط لازم برای بهتر زندگی کردن در دنیای جدید، نمی تواند باشد .  

پرچم ایران از آنجائیکه پرچم انقلابیون مشروطه نبود بصورت پرچم ملی مورد پشتیبانی قلبی مردم ایران نبود .  انقلابیون مشروطه پرچمی در دست نداشتند . اولین نشانهائیکه بایشان دادند " نشان شیروخورشید[ii] بود .  برای ایرانیان پرچم ایران بیشتر بصورت یک نشان  "دولتی "  ایران بجساب میآمد تا یک نماد " ملی " . البته احترام به پرچم ایران محفوظ بود ولی این احساس رنگ احترام به پرچم " دولت ایران " را داشت تا  " ملت ایران " . و باز در ادامه صحبت معمولآ پرچم " سه رنگ  " بعنوان پرچم ملی در میدانهای شهر ،  در جلوی مغازه ها یا هجره بازاری ها در " اعیاد و جشن ها " ی ملی و احیانآ تظاهرات بکار میرفت و پرچم " شیر و خورشید " در سردر ادارات دولتی و وزارت خانه ها افراشته میشد و نقش  " شیر و خورشید " معنی " پرچم دولتی " بآن میداد . پس از پیروزی انفلاب مشروطه پرچم ایران با رنگهای سه گانه و نشان شیر وخورشید به تصویب مجلس شورای ملی  رسید . با وجود این از آنجا که پرجم ایران همانند فی المثل پرچم فرانسوی ها و یا امریکائی ها که زاده انقلابهای ملی و دمکراتیک ایشان بود، زاده انقلاب و یا حرکتی از مردم ایران نبود، در فلب مردم بعنوان یک پرچم تمام عیار ملی با تمام احترامات قلبی آن جای نگرفته بود . مگر آن زمان که بخاطر " سلماسی " اولین کسیکه در المپیک برای ایران مدال جهانی آورد و یا " نامجو " و " تختی " و دیگران که در میدانهای بین المللی برای مردم ایرانکسب افتخار نمودند، و پرچم ایران را در میدانهای جهانی باحتزاز درآوردند . که بعنوان معرفی " هویت ملی ایرانیان " ، در برابر کشور ها و ملل دیگر جهان ،  باید بحساب اید .  
در شناخت احساس غرور ملی به پرچم ایران در دورانهای مختلف کافی است که نگاهی به مبارزات سیاسی بزرگ دوران نهضت ملی ایران بیاندازیم . در این عکس ها مشاهده خواهیم نمود که پرچم ایران در هنگام تظاهرات اعلب یا نیست و یا یک یا دو پرچم بیشتر در تمام تضاهرات وجود ندارد . مگر آنزمانی که کارگران نفت در تظاهرات " خلع ید " از  "شرکت نفت انگلیس و ایران" در آبادان و سایر شهر های نفت خیز شرکت داشتند که معرف هویت ایرانی ها در مقابل پرچم انگلیس بود . بطور مثال عکسی از تظاهرات بزرگ سی ام تیر ماه موجود است  که تنها یک پرجم در آن دیده میشود که حتی ممکن است آن پرچم متعلق به حزب ایران باشد که علامت حزبی اش پرچم ایران بود[iii] .
 در تظاهرات گروههای ملی در آن دوران تنها عکسهای دکتر مصدق و پلاکاردهای حزبی   بچشم میخورند . عکسهای دکتر مصدق همچون پرچم مبارزه خواسته ها و آرزوهای شرکت کنندگان در گردهمائی را نشان میدادند . در آنزمان در تظاهرات حزب توده یا سازمانهائی که حزب توده را معرفی میکردند نیز  پرچم ایران نقش عمده ای نداشت .و باز                                                              
پلاکاردهای حزبی در طول و عرض تظاهرات فضای گردهمائیها و دمونستراسیون ها را پر نموده است . در تظاهرات بسیار وسیع حزب توده بمناسبت مرگ استالین در میدان فوزیه هیچ پرچمی وجود نداشت!

بخوبی خاطرم هست که در سالهائی که در دانشگاه تهران فعالیت سیاسی داشتم گویا در سا ل 1341 بود که در ترکیه دانشجویان ترک علیه " ژنرال گورسل " رئیس جمهور کودتائی آنجا مبارزه میکردند . یک نمایش عمده شان این بود که پرچم ترکیه را بسیاری از دانشجویان بسر میکشیدند و بتظاهرات میپرداختند . بطور مشخص در گروهی از فعالان دانشگه پیشنهاد شد که ما هم مانند ایشان از پرجم ایران استفاده نمائیم و بر سر بکشیم . نه تنها این پیشنهاد مورد قبول هیجکس واقع نشد بلکه در هیچ یک از تظاهرات دانشگاه پرجم ایران حمل نمی شد . عکسهای تظاهرات دانشگاه بهترین شاهد این مدعا است . غروری برای پرچم ایران در میان نبود . البته این بی تفاوتی به پرچم ایران در آن زمان معنی " جدا طلبی " بهر شکل آن،  مانند برداشت امروزی از آنرا هرگز نداشت . 
علاقه به پرچم ایران در میان نو آموزان دانش آموزان در ایران بیشتر بچشم میخورد . ولی این علاقه ها در میان دانشجویان تحلیل میرفت .
چند کلام از سرود ملی ایران که با پرچم گره خورده است بنویسم . اخیرآ در اینترنت سرود ملی ایران در زمان ناصرالدین شاه را پخش نمودند . هنوز فرصت آنرا پیدا نکرده ام که آنرا گوش کنم . بمن گفتند که آهنگ قشنگی دارد و هنوز از متن آن اطلاعی ندارم .. سرود شاهنشاهی زمان پهلوی را بسیاری بخاطر دارند . در سینما ها در ابتدای برنامه نواخته میشد و مثل نام بردن امام زمان در کلاسهای درس مدارس ایستادن حاضرین در سینما اجباری بود!  در دوران دولت ملی دکتر مصدق توده ای ها و احیانآ عده ای دیگر از مردم از جا بلند نمی شدند . و نیز  شعر " سرود شاهنشاهی " را بطعنه با همان ضرب های آهنگ  " دم داره ، سم داره، خر . بودست خری ... "  میخواندند وکسی نبود که باین طعنه آشنا نباشد . پس از کودتا بسیاری از مردم کوشش داشتند که در هنگام اجرای سرود شاهنشاهی در سینما ها از جا بلند نشوند ولی در این دوران اگر کسی در سینما برای سرود " شاهنشاهی " بلند نمی شد سر و کارش با پلیس و کتک و زندان بود!
 سرود " ای ایران ای مرز پرگهر "  را استاد حسین گل و گلاب پس از اشغال ایران توسط متفقین در شهریور 20 تصنیف نمود و آهنگ آنرا هم استاد روح الله خالقی ساخت . بسیار سرود پر شوری است . تنها اشکالش آنستکه فقط از سنک و کوه وطن صحبت میکند و کلمه ای از مردم ایران در آن بچشم نمیخورد . شاید تنها نظرش در ایثار بوده است و دفاع از میهن در برابر بیگانگان جای هر چیز دیگری را گرفته است . ولی آیا وطن و آب و خاک بدون مردمانش معنی درستی دارد؟
این سرود را بدون اینگونه پرسش ها ایرانیان داخل و خارج از مملکت بعد از حکومت خودکامه اسلامی ها بعنوان سرود ملی پذیرفته اند و با غرور تمام آنرا میخوانند. زیبائی آهنگ سرود و اشعار قشنگ و آهنگینش باین پذیرش بسیار کمک نموده است . با این حساب سرود " ای ایران ای مرز پرگهر " تنها سرودی است که  بعنوان سرود ملی پذیرفته شده است .

کشور های دنیای سوم که با ضرورت های سیاسی و بازرگانی حکومتهای دمکراتیک غربی سرو کاری نداشتند و لدا سرود و پرچمی برای خود نشاخته بودند . و بعدها آنرا از پرچمهای کشورهای غربی نسخه برداری کردند . پرچم سه رنگ ایران گویا در زمان فتحعلی شاه از پرچم ایتالیا اقتباس شده است .  داستانهائیکه آقای طباطبائی ( علامه طباطبائی ) برای حفظ پرچم سه رنگ با شیر و خورشید در اول انقلاب برای اقای خمینی نوشت که سبز بمعنی اسلام است و شیر امام علی است و شمشیر ذوالفقار علی و خورشید نقش ایران است[iv] و عیره که البته " امام راحل " آنرا نپذیرفت و بقول مردم نقش " عنکبوت " که به علامت سیکهای هندی شباهت دارد را در نقش لااله الله بجای " علامت منحوس شیر و خورشید " بر پرچم ایران قرار داد . آقای طباطبائی که شیر را امام علی معرفی میکند یادش رفته است که نقش شیر اولین بار بر روی پرچم آق قویونلو ها که سنی مذهب بودند در نقش پرچم شکل گرفت .

به تصادف در مورد سرود ملی ترکیه میخواندم که در در زمان عثمانی ها در ابتدای قرن بیستم کشتی هایشان در مراسمی از تنگه طارق در دریای مدیترانه میگذشت و از ایشان خواستند که سرود ملی شان را بنوازند و چون ایشان سرود ملی نداشتند آهنگی شرقی را بجای آن نواختند . و در دوران آتاتورک ، خانم آتاتورک مسؤل انتخاب سرود ملی شد و آهنگی را انتخاب کردند که بقدری نت هایش بلند است که افراد معمولی قادر بخواندن بخشی از سرود نیستند و تا کنون کوششهای برای تعویض آن بجائی نرسیده است . و می بینیم که در دنیای سوم است که سرود ملی مملکتی را افراد بی صلاحیت تنها بخاطر آنکه وابستگی حکومتی دارند انتخاب می کنند .
پرچم سرخ درگونه های مختلف در ایران دیده شده است . در تعزیه ها  رنگ  " قرمز " نماد پرچم سپاه یزید بسرکردگی ابن زیاد بود و مردم از آن تداعی شمر را می نمودند . در گردش در " الحمراء "  قصرهای اعراب در اسپانیا،  دانستم که قرمز پرچم " اموی " ها که از دودمان معاویه و یزید بودند میباشد . و برخلاف آنچه مادر بسیار متدین ام  در کودکی بمن میآموخت بسیار دیر تر از بقیه ایشان از میان رفتند!  در تاریخ معاصر رنگ قرمز زمینه پرچم آعامحمدخان قاجار را میسازد که شیر و خورشیدی در دایره سفیدی در میان آنست[v] . پرچم قرمز یکبار در مقاومت شهر تبریز در برابر اشعال شهر توسط روسها بکار رفته . در آنزمان ستارخان و یارانش شبانه پرچم سفید را از جلوی خانه های شهر برمیدارند و بجای آن پرچم برنگ قرمز را قرار میدهند [vi]. در اینجا رنگ سرخ یا قرمز معنی جنگ و مقاومت در برابر روسها را داشته است . از زمان پیروزی انقلاب شوروی است که پرچم بین المللی کمونیستها و یا دستجات چپ نقشی در میدان سیاست ایران پیدا مینماید  .و واژه  " سرخ " جای  واژۀ " قرمز "  راکه در گذشته بیشتر باین رنگ در پرچم اطلاق میشد را میگیرد .  البته حزب توده که بشکلی از این هویت پشتیبانی میکرد پرجم اش پرچم سه رنگ ایران بود .  ملک اشعرای بهار وزیر فرهنگ وقت در 1325 و شاعر نامدار ایران که در این دوره از زندگی اش به ستایش از " چپ " پرداخته بود، بیتی از شعر زیبای وصفی طراز بالای" لاله " خود را باین شکل میسراید :
 یا ظفرنامچه لشگر سرخ است که دهر/ بر سر نیزه بیاد ظفر آورده برون    ، طعنه تاریخ آنست که شهر تبریز که در زمان ستارخان با پرجم " قرمز " یا " سرخ " رنگ محافظت شده بود در این زمان با کمک ارتش " سرخ " بدست " تجزیه طلبان "  فرقه دمکرات مبافتاد که میتوانست جزئی از " ظفرنامچه " لشگر سرخ رقم زده شود!. و در این زمان که از لشگر سرخ و پرچم آن تنها خاطره اشعال " پراک " و " بوداپست " و قتل و عام سربازان و افسران
لهستانی در  " جنگل کاتین "  در اذهان باقی مانده است، گروههای افراطی سیاسی "چپ " ایران در خارج از کشور پرچم سرخ را پرچم ایران قرار داده اند تا راه برای " جدائی خواهی "  برخی از رهبران  "خود ساخته "  اقوام ایرانی باز بماند .

در انقلاب بهمن و پس از ربوده شدن آن توسط افراطیون مذهبی، در میان بسیاری دیگر از موضوعات پرجم ایران هم بصورت موضوع ملی و فرهنگی مورد توجه فرار گرفت . مردم به تغییر شیر و خورشید به خطوطی موهومی روی خوشی نشان نمی دادند . در ابتدا هنوز شیر و خورشید اثر " دولتی " بودن خودش را حفظ کرده بود . گروههای سطنت طلب اولین گروههائی بودند که پرچم  ایران با نقش شیر و خورشید بر آنرا برای پرچم انتخاب کردند . اینکار بمعنی ادامه " دولت " پیشین هم می توانست بحساب آید. پرچم شیروخورشید در محیط های ایرانیان امریکا اغلب پرچم گروههای سلطنت طلب بجساب میآمد. ولی رفته رفته شیر و خورشید شکل " ملی و تاریخی " خودش را در دلها باز یافت . و گروههای دیگر سیاسی و فرهنگی شیر و خورشید را که از نیاکان خویش و بنقل از شاهان گذشته  " سه هزار ساله "[vii] یافتند از آن خویش ساختند و نخواستند که مانند ملیونها دلار از ثروتهای مردم ایران،  که در بانکهای خارج از کشور بتاراج خانواده آخرین تاجدار ایران رفته،  " شیر و خورشید " را هم که نشان ملی ایرانیان است  واگذار به گروههای هوادار آن خانواده نمایند . و در درون کشور بدلیل شدت عمل در جلوگیری از استفاده از پرچم با نقش شیر و خورشید و نقش  شیر و خورشید حتی بدون همراهی با پرچم، احساسات مردم در دلهایشان باقی ماند و  اجازه نمایش نیافت .  ولی بعکس در بیرون از کشور پرچم ایران با نقش شیر و خورشید رفته رفته مقام خود را باز یافت . ایرانیان در خارج از کشور نه تنها پرچم سه رنگ همراه نقش شیر و خورشید را بعنوان پرچم مخالفت با جمهوری اسلامی و دشنمی های این حکومت در حفظ فرهنگ ایرانی بکار میبرند بلکه پرچم ایران نقشی از هوییت ایرانیان در خارج از کشور را دارا گردیده . و این بار ایرانیان پرچم ایران را با غرور فراوان ملی در دست میگیرند .

در پایان    پرچم  ایران نمایانگر وحدت ملی و مورد احترام فراوان قاطبه مردم ایرانست . پرچم ایران در دوره های مختلف تاریخی مقام و ارزشهای متفاوتی در میان مردم داشته است . و امروزه پس از سیطره مذهبی ها در ایران پرچم سه رنگ ایران با نقش شیر و خورشید در میان آن، بخصوص در خارج از کشور ، مورد پذیرش قاطبه ایرانیان بوده و در دلهای ایشان جای دارد . پرچم سه رنگ جدا از نمایش هویت ملی ما در خارج از کشور، بدقت معنی دفاع از تمامیت ارضی ایران را ترجمه میکند .
 امروزه معامله سیاسی در نمایش و عدم نمایش پرجم سه رنگ ایران در مجالس گردهمآئی ایرانیان بخصوص  درگردهمائی هائی که برای تعیین خط ومشی مبارزاتی ملی تشکیل میشود اقدامی مغایر با منافع و مصالح ملی ماست . بدین معنی که این اقدام اندیشه و خیال  " تجزیه طلبی " برای ایران را در خود گرفته است، که اقدامی خلاف مصالح ملی ایرانیان و در نهایت شرایط زندگی برای اقوام ایرانی را در " تنهائی " دشوار تر میکند .

وظیفه روشنفکران ایرانی و مبارزین راه آزادی و دمکراسی در ایران افشای حکومت خودکامه مذهبی هاست که با رفتارهای خشن و صد ملی خود چنین شرایطی را در داخل کشور برای زندگی مردم پدید آورده اند . و با سرکوب بی رحمانه اقوام ایرانی و محروم ساختن ایشان از سهم عادلانه از منافع ملی تخم جدا طلبی را در این مناطق می پراکنند . 

بخش اول