شکستن تابوی گفت وگو با امریکا

سکوت تائيد آميز محافظه کاران

پس ازآنکه کاظمی کاردار ایران درعراق اعلام کرد مذاکرات بین جمهوری اسلامی وامریکا به زودی (شنبه آینده) برگزارخواهدشد، ویژگی ها وتاثیرات نشست احتمالی یاد شده اندک اندک در محافل داخلی توسط سیاستمداران جناح های مختلف سیاسی مورد نقد وبررسی قرار می گیرد. درعین حال با وجود تصریح آیت الله خامنه ای رهبر انقلاب، تردید های جدی در پرداختن به ابعاد مختلف این رویداد در مطبوعات کشور به چشم می خورد. همزمان روزنامه نیویورک تایمزروز دوشنبه نوشت که آمریکا برای مذاکره با ایران جدی نیست.

اگرچه این اولین بارنیست که سخن از مذاکره به میان می آید. فلینت لور، محقق عالی مطالعات سیاست خارجی، می گوید در بهار سال 2003، وزارت خارجه اینرا طرحی با جزییات کامل برای واشنگتن فرستاد برای مذاکرات دوجانبه به منظور حل مسائل فیمابین دوطرف. این طرح این موضوع را نشان می داد که ایران درباره برنامه نظامی وهمچنین حمایت از گروه های اسلام گرا نگرانی های موجود را ملاحظه خواهد کرد. به گفته "لور" که پیش از این درآژانس امنیت ملی مشغول به کاربوده است، این طرح به تایید بلند پایه ترین مقامات محافظه کار ایرانی از جمله سید علی خامنه ای رسیده بود. این مقام آمریکایی می گویدواکنش دولت آمریکا درآن زمان این بود که به دولت سوییس که چنین طرحی را به آمریکا انتقال داده بود اعتراض وآن را خارج از دستور کرد.

پس از ماجرای 11 سپتامبر ایران به ایالات متحده پیشنهاد می کند تا برای مبارزه باتروریسم به سرنگونی دولت طالبان و ایجاد یک سیستم حکومتی جدید در افغانستان کمک کند. اما پرزیدنت بوش در سخنرانی سالانه خود در سال 2002 ایران را"محور شرارت" نامید تا چشم انداز، پیشنهادهای ایرانی برای مذاکره، به تاریکی بگراید.

آخرین پیشنهاد مذاکره با آمریکا برسرمساله امنیت درعراق توسط آیت الله عبدالعزیزحکیم به مقامات ایرانی داده شد که بلافاصله با جواب مثتب علی لاریجانی دبیر شورای امنیت ملی مواجه شد. پس ازآن به دلیل مخالفت برخی از نیروهای سنی عراقی، انتظار می رفت این مذاکرات به تعویق بیافتد ویا اساسا لغو شود، اما با توجه به سخنان کاردار ایران، به نظر می رسد مقدمات اجرایی شدن این مذاکرات درحال فراهم شدن است وطبق اظهارات رسمی شنبه آینده نشست اول آن برگزار خواهد شد.

با وجود آنکه سخن گفتن از رابطه با آمریکا در ایران، همواره محدودیت هایی داشته است اما به نظرمی رسد، اعلام رسمی مذاکره با آمریکا، اندکی فضا را برای اظهار سیاستمداران باز کرده است. اظهار نظر هایی که بیشتر ازسوی اصلاح طلبان ویا محافظه کاران بیان می شود.

هرچند علی رغم قبول اصل مذاکره با آمریکا بعد از 25 سال از انقلاب، چنین رابطه ای با توجه به زمینه های داخلی وعدم تغییر در رفتار ها اندکی متناقض به نظر می رسد. علی مزروعی نماینده پیشین مجلس شورای اسلامی با اشاره به چنین تناقضی می گوید : " وقتي كه آمريكا را در عراق اشغالگر مي‌دانيم چطور مي‌خواهيم با آمريكا درباره عراق پاي ميز مذاكره بنشينيم؟ " عضو شورای مرکزی حزب جبهه مشارکت سپس به زمان برگزاری چنین گفت وگوهایی اشاره می کند که از نظر بسیاری از کارشناسان در بدترین زمان ممکن بوده است. مزروعی می گوید : " متاسفانه در چرخه‌هاي سياست اوضاع سياسي به گونه‌اي پيش رفته است كه در بدترين وضعيت اين گونه بحث‌ها را مطرح كنيم." محمد علی نمازی عضو مجمع نمایندگان ادوار مجلس نیز با اشاره به همین موضوع می گوید نتیجه چنین مذاکراتی را مورد تردید قرارمی دهد ومی گوید: " مذاكره زماني است كه زواياي پنهاني وجود دارد اما زماني كه ما آمريكا را اشغالگر مي‌دانيم و حرف اصلي ما خروج نيروهاي اشغالگر از عراق و آمريكا نيز مدعي دخالت ايران در امور داخلي عراق است، در اين فضا و در صورت اصرار بر مواضع از سوي دو طرف، اميدي براي رسيدن به توافق نيست."

نیکلاس برنز معاون وزیر خارجه امریکا پیش از این در خصوص زمان این پیشنهاد اظهار بدبینی کرده بود واظهار داشت که ایران با توجه به وضعیت وخیم هسته ای وبه دلیل رفتن پرونده به شورای امنیت تلاش می کند از این طریق فشار پرونده هسته ای بر خود را کاهش دهد. نشستن پای میز مذاکره با آمریکا در حالی صورت می گیرد که هم اکنون شعار مرگ برآمریکا یکی از شعار های متداول اجتماعات سازماندهی شده توسط دستگاه های حکومتی به شمار می رود.

مقامات ایرانی تصریح کرده اند که مذاکره تنها درخصوص عراق خواهد بود. مزروعی معتقد است اگر قرار است با آمريكا مذاكره كنيم بايد درباره موضوع ديگري مذاكره كنيم نه درباره مسايل عراق، چون موضع ما درباره آمريكا اين است كه آن اشغالگر مي‌دانيم و آيا مي‌خواهيم با اشغالگر مذاكره كنيم؟ نمازی هم معتقد است اگر قرار باشد با آمريكا مذاكره كنيم موضوعات ديگري نيز وجود دارد. اما به اعتقاد برخی نمایندگان مجلس، مذاکره تنها باید سر موضوع عراق باشد. برخی محافل رسمی معتقدند، ایران تلاش می کند از موضوع کمک به برقراری امنیت در عراق برای حل مساله خود استفاده کند وفشارهای روزافزون مقامات آمریکایی را که اندک اندک لحن نظامی به خود می گیرد کاهش دهد.

دراین میان، بخشی از بدنه محافظه کاران چنین مذاکرات نا بهنگامی را نشانه "شیفتگی" و"ضعف" قلمداد کرده اند. مسعود ده‌نمكي، مدير مسوول نشريه صبح دوكوهه نیت آمریکایی ها را برای مذاکره زیر سوال می برد ومی گوید:" اساسا آمريكايي‌ها قايل به مذاكره به مفهوم واقعي آن نيستند و نيت اصلي آن‌ها از طرح مذاكره شكستن قبح آن و ابهت سازش ناپذيري نظام ماست." او همکاری های ایران در افغانستان را مورد اشاره قرار می دهد که در ان چیزی عاید کشور نشد. به اعتقاد ده نمکی این باز نیر به اسم منافع مردم عراق می خواهند از ایران امتیاز بگیرند.
شکستن قبح مذاکره با آمریکا، موضوعی است که به گونه دیگری توسط دبیرکل سازمان مجاهدین انقلاب اسلامی مطرح می شود .محمد سلامتی می گوید: مذاكره و عدم مذاكره با آمريكا جنبه‌ي ايدئولوژيك ندارد كه برخي به آن چنين جنبه‌اي داده‌اند."

محمدنبي حبيبي، دبيركل حزب موتلفه‌ي اسلامي موضوع غیرشکستن تابوی مذاکره با آمریکا ونشستن پای میز مذاکره را که در محافل خارجی و محافل داخلی به عنوان شرایط شکننده ایران و تلاش برای دستیابی به ایالات متحده، ارزیابی شده است را مورد توجه قرار می دهد ومی گوید: " البته در اين شرايط بعيد نيست آمريكا در تبليغات خود عدول ايران از بحث مذاكره با اين كشور را نقطه‌ضعف ايران بداند؛ بنابراين بايد توجه داشته باشيم كه اين مذاكره به تقاضاي آمريكايي‌ها انجام مي‌شود و در اين تقاضا موضوع مهمي مستتر است و آن اين‌كه بدون رعايت نظرات ايران ممكن است مذاكرات و اقدامات آمريكا چندان مثمر ثمر واقع نشود."

پیش از این عباس عبدی از موسسه آینده، پس از انکه در یک نظر سنجی اعلام کردند که بسیاری از مردم ایران برای رابطه با آمریکا تمایل دارند، راهی زندان شد. تنها چندین ماه پس از آزادی، مقامات رسمی کشور از مذاکره با آمریکا سخن می گویند.

اگر چه به نظر می رسد، محور مذاکرات تنها موضوع عراق است، اما برخی از مقامات ایرانی تمایل خود را از اینکه چنین مذاکراتی به سایر موارد هم کشیده شود،پنهان نمی کنند. با این وجود اگر چه بسیاری معقتدند موضوع عراق بهانه ای برای گفت وگوی باز باز با مقامات آمریکایی است، یکی از اعضای هیات موتلفه اسلامی می گوید ایرانی ها نباید از موضوع در جلسه روز شنبه خارج شوند. حمید رضا ترقی مسوول واحد سياسي حزب مؤتلفه اسلامي می گوید: " در مذاكره روز جمعه با طرف‌هاي آمريكايي، مذاكره‌كنندگان به هيچ‌وجه مجاز نيستند از موضوع مذاكره كه صرفا به بحث عراق اختصاص يافته،‌ عدول كنند." اگرچه شهبارخانی نماینده مجلس معتقداست ایران می تواند بر سرمساله هسته ای نیز با امریکا به توافق برسد.

اینکه چنین مذاکراتی می تواند ایران از چرخه حوادثی که می تواند آثار زیان باری را برایش به همراه بیاورد یانه، موضوعی است که در روزهای آینده مشخص خواهد شد. مسعود ده نمکی اعتقاد دارد که هنوز زمان چنین مذاکره ای فرانرسیده است: " نوع ادبيات سياسي مسوولان آمريكايي در طرح مذاكره مبني بر احضار مسوولان سياسي ايران، اخطار و همچنين روشن كردن ديدگاه‌هاي آمريكا بيانگر اين است كه آن‌ها به آن نقطه نرسيده‌اند كه بتوانند با مذاكره مشكلات و موضوعات را حل كنند."