ظهور آثار تصميمات شتابزده اقتصادی

از کاهش سپرده ها تا اخراج کارگران

يک ماه بعد از ابلاغ بودجه سال آينده، عوارض سرازير کردن حجمي بزرگ از منابع مالي و وعده هاي اقتصادي آشکار مي شود. کارشناسان اقتصادي با اشاره به اخراج کارگران که به دنبال تصميم دولت به دادن اضافه حقوقي بي سابقه به بخشي از کارگران رخ نموده، و افزايش ناگهاني بهاي تيرآهن در بازار و کاهش چشم گير سپرده هاي بانکي که بعد از اعلام کاهش دستوري نرخ بهره اتفاق افتاده پيش بيني مي کنند معضلاتي که پيش ازين هشدار داده بودند زودتر از پيش بيني ها ظاهر شود.

به گفته کارشناسان، سياست هيجان زده خارجي که آثار رواني آن در اقتصاد ايران به سرعت ظاهر شده است همزمان با وعده هاي رفاهي وسيع دولت که با افزايش حقوق هائي بررسي نشده آغاز شد، باعث خواهد شد که دولت احمدي نژاد زودتر از آن که رقيبانش پيش بيني کرده بودند ناگزير شود از هيجان سازي دست بشويد و به گفته يک کارشناس اقتصادي به قطار برنامه چهارم سوار شود که فعلا مطمئن تر از آن وسيله اي وجود ندارد که دولت را از روبه رو شدن با معضلات وسيع اجتماعي و اقتصادي دور کند.

هفته گذشته به دنبال تشکيل جلسه اي در اتاق بازرگاني، چهره هاي برجسته بخش خصوصي با هشدار نسبت به آينده اقتصادي کشور اعلام داشتند که بعد از اين فعال تر از پيش با رخدادهاي اقتصادي روبه رو خواهند شد. در همين ارتباط، نامه اي به امضاي بيست نفر از صاحبان صنايع برجسته براي رهبران کشور فرستاده شد که در آن با اشاره به بودجه تورم زاي سال آينده، دستورالعمل هائي که براي هزينه کردن اعتبارات در شش ماه اول سال به واحدهاي مختلف دولتي ابلاغ شده است، طرح کاهش بهره تسهيلات بانکي هشدار داده شده که بروز بيماري هلندي و ورشکستگي واحدهاي صنعتي و بحران پولي در راه است. در اين نامه پيشنهاد شده که مديران دولتي، ترتيبي فراهم آورند که قبل از اعلام تصميم هاي هيجان زده اقتصادي با بخش خصوصي مشورت کنند.

از اولين اثرات فعال شدن چهره هاي اصلي بخش خصوصي و از جمله اتاق بازرگاني، رد طرح کاهش بهره بانکي توسط شوراي نگهبان است که به دنبال تشکيل جلساتي با کارشناسان بخش هاي مختلف اقتصادي، فقها و حقوقدانان شوراي نگهبان تصميم به آن گرفتند. شوراي نگهبان اول براي بررسي اين طرح مهلتي ده روز گرفت و سپس با جمع بندي نظرات تغييراتي ماهوي و اساسي را در طرح خواستار شد. بنا به اطلاعاتي که از مجلس دريافت شده، جلساتي با کارشناسان اقتصادي برپا شده است تا آرايش مجلس در برابر تصميم شوراي نگهبان روشن شود. روزنامه کارگزاران روز شنبه پيش بيني کرده با مقاومت نمايندگان طراح کاهش بهره بانکي [که با تائيد دولت همراه است] طرح جنجالي کاهش بهره بانکي به مجمع تشخيص مصلحت نظام فرستاده شود.

روزنامه کارگزاران که در اولين هفته انتشار خود نشان داد که توجه اصلي اين روزنامه به مسائل اقتصادي خواهد بود روز شنبه در عنوان بزرگ صفحه اول خود از افزايش چهل درصدي بهاي تيرآهن در بازار خبر داده که به دنبال صدور دستور عمل سازمان برنامه و مديريت براي نهادهاي مختلف دولتي اتفاق افتاده است. اين روزنامه در سرمقاله خود از بازار و قوانين آن و از جمله حکومت عرصه و تقاضا بر بازار نوشته و فاش کرده که در عرض يک هفته بهاي هر شاخه تيرآهن با صعودي ناگهاني به 79 تا صد و بيست و پنج هزار تومان رسيده است که بعد از کاهش نرخ بورس و افزايش ناگهاني نرخ سکه طلا سومين تکاني است که در ماه هاي اخير از اثر تصميم هاي سياست انبساطي دولت، ظاهر مي شود.

هفته گذشته در جريان برگزاري روز کارگر، با وجود محدوديت هائي که در برپائي تظاهرات و راه پيمائي ها در نظر گرفته شده بود اما دو نکته اساسي بر جمع خواست هاي کارگران افزون شده بود، اولين آن به دستگيري فعالان جنبش کارگري مربوط مي شد که از آخرين اعتصاب [مربوط به کارکنان شرکت واحد] هنوز چند تن از آن ها در زندانند، ديگري مربوط به نگراني از اخراج جمعي کارگران است که بعد از تصميم تازه دولت به افزايش حقوق، همچنان که قبلا هشدار داده شده بود به آن جا انجاميده که واحدهاي صنعتي براي فرار از ورشستگي تصميم گرفته اند از خطوط توليد خود بکاهند. اين يعني کاهش نيروي انساني و افزوده شدن به جمع بيکاران کشور که دولت وعده داد به سرعت با سرازير کردن پول به بازار و افزودن بر حجم طرح هاي عمراني آن را کاهش دهد. هفته گذشته اجتماع هزار و پانصد نفري کارکنان دو کارخانه نساجي قزوين که جاده استراتژيک کرج – قزوين را ساعت ها بستند، زنگ خطري بود که به صدا درآمد.

اين کارگران از هشت ماه قبل حقوق هاي خود را دريافت نکرده اند. کارفرماي آنان که دو سال قبل اين کارخانه ها را از دولت خريداري کرده است، در زماني که مشغول تنظيم برنامه توليد سال هاي آينده خود بود با تصميم هاي تازه دولت احمدي نژاد روبرو شد و ترجيح داد تا کارخانه را بسته نگاه دارد. گفته مي شود شبيه به اين وضعيت براي بسياري از مووسات و کارخانه هائي که مطابق با طرح خصوصي سازي از اختيار دولت خارج شده اند ايجاد شده و از جمله سه کارخانه در آذربايجان شرقي و چهار کارخانه بزرگ در خراسان شمالي به همين وضعيت دچارند. وزير کار در آخرين برخورد خود با اين سلسله حوادث ابراز اميدواري کرده که با تغييراتي در طرح تعيين حداقل دستمزد و قانون کار بتوان از بروز يک بحران بزرگ جلوگيري کرد.

همزمان با افزايش بهاي تيرآهن، در محافل بازرگاني گفته مي شود که بزودي کمبودي در سيمان و ساير مصالح ساختماني ظاهر خواهد شد که گرچه وزارت بازرگاني با سفارش ميزان متنابهي واردات سيمان خود را براي مقابله با افزايش قيمت اين کالا آماده کرده است اما گفته مي شود که تنگناهاي حمل و نقل، مانع از اين خواهد بود که خريدهاي صورت گرفته به موقع و با سرعتي که تقاضا در بازار افزايش يافته بتوان مانع گراني ها شود.

تصويري که اين کارشناسان ترسيم مي کنند بي شباهت به آن چه بعد از انفجار بهاي نفت در اوايل دهه پنجاه شمسي به وجود آورد نيست که مبادي ورودي کشور با ازدحامي روبرو کرد که دولت را مجبور به پرداخت دموراژهاي سنگين ساخت.

تاخير سود سهامداران

يکي ديگر از اولين آثار تحولات بازار را مي توان در بحراني ديد که از هفته گذشته صداي آن در بورس تهران بلند شده و آن متوقف ماندن پرداخت سود سرمايه شرکت هاي حاضر در بورس است که تاخيرشان در بعضي موارد به هشت ماه رسيده است. مهم ترين عاملي که به اين تاخير انجاميده که به شدت سهامداران کوچک را در فشار گذاشته است، تحولات در بهره هاي بانکي و کمبود نقدينگي در بازارست که مانع از آن مي شود که شرکت ها بتوانند حجم قابل ملاحظه سود سهامداران خود را آزاد کنند.

ديگران در انتظار

شايد بتوان گفت خبر آن چه در پيش است به بيرون از مرزها هم رفته است چنان که بر اساس خبرهاي منتشر شده بورس دوبي که دچار بحراني است چشم به تحولاتي دوخته که از تهران مايه مي گيرد. روز چهارشنبه يک جلسه اضطراري با حضور بيش از 30 مدير از شركت‌ها، بانك‌ها و سرمايه‌گذاران در بازارهاي مالي امارات برگزار شد كه در اين جلسه كارشناسان امور مالي به بحث و بررسي در خصوص بحران و جلوگيري از شدت يافتن بحران در بورس امارات پرداختند. از آغاز سال جديد ميلادي، بورس امارات با بحران روبه‌رو شد و ميلياردها درهم خسارت به سرمايه‌گذاران وارد شده است. اما در جلسه روز چهارشنبه، مدير يک شرکت بزرگ سرمايه گذاري دوبي ابراز اميدواري کرد با تصميم دولت ايران براي هزينه کردن تمامي درآمد نفتي و ذخاير مالي خود، حلقه نجاتي در راه است که از شمال آب هاي خليج مي رسد. همين مدير با ذکر آمار و ارقام نشان داد که بحران بورس امارات در حال مهار شدن است و نيازي به دخالت دولت نيست.

در چهارسال گذشته که دولت پيشين ايران با تاسيس صندوق ذخيره ارزي، تصميم به مهار هزينه هاي خود گرفت بيش از همه بازار دوبي و ساير شيخ نشين هاي امارات زيان ديد که نيمي از واردات ايران از طريق اين کشورها تامين مي شود. اما در ماه هاي اخير با انتقال حجم وسيعي از پولهاي ايران به بانک هاي امارات و هم تصميم دولت به افزايش وسيع واردات پيش بيني مي شود که رونق دوباره اي به بازارهاي پولي جنوب خليخ فارس برگردد. اين بازارها با حساسيت خاصي تصميم هاي اقتصادي داخل ايران و هم جريان پرونده هسته اي را دنبال مي کنند. چنان که خبر مي رسد در ترکيه هم بعضي ها خواب دوران جنگ ايران و عراق را مي بينند که دوران طلائي ترک ها بود که از هر نوع تحريم که براي ايران وضع شود به اندازه کافي سود مي برند.