پاسخ خشايار ديهيمي به سئوال :

چرا دچار کج فهمي شديم؟

"چرا دچار کج فهمي شديم؟ چون ليبرال ها و طرفداران ايدئولوژي هاي مختلف در ايران ساده انگاري و سهل انگاري داشتند. بسياري از مارکسيست هاي ما هم به صرف خواندن اصول مقدماتي فلسفه ژرژ پوليتزرر فکر مي کردند همه چيز را مي دانند."

خشايار ديهيمي استاد دانشگاه و از روشنفکران مطرح امروز ايران که در موسسه معرفت و پژوهش در باره ليبراليسم سخن مي گفت، ضمن اشاره به مطلب بالا گفت: "امروز مشکل اصلي ما اين است که کساني مي آيند و قصد دفاع از تفکر و روشي را دارند، مثلا مي خواهند از ليبراليسم دفاع کنند، اما دفاع آنها چنان است که در واقع تيشه به ريشه مي زند."

ميداني براي رفتن

وي افزود: "من نمي خواهم بگويم ليبراليسم عالي است و پايان همه ايد ئولوژي ها است، اما معتقدم مي تواند به ما ميداني براي جلوتر رفتن بدهد." وي در ادامه در مورد نقطه آغاز ليبراليسم گفت: "ليبراليسم از آنجايي آغاز شد که بشر تصميم گرفت همه چيز را بر عقل مبتني کند و چنين بودکه تکنولوژي پيشرفت کرد وجوامع توسعه يافت.سپس اين سئوال پيش آمد که اگر اين ابتناي به عقل را در علوم تجربي به مسايل اخلاقي و روابط بين انسانها هم تعميم دهيم شايد بهتر شود. هدف اين بود که سياست و اخلاق را هم عقلي کنند."

ديهيمي افزود: "بنيانگذاران اين روش هدفشان اين بود که به مددعقل و کشف قوانين عقلاني به اختلافات پايان دهند و تساهل و مدارا را حاکم کنند؛ از اين رو ليبراليسم از آغاز مبتني بر عقل و تکثر عقايد بود... بعدها به اين ليبراليسم، آزادي بيان هم افزوده شد تا در سايه آن و در ميدان تضارب آرا، حقيقت مشترک مشخص شود."

ديهيمي سپس با انتقاد از ليبراليسمي که در ايران تبليغ مي شود گفت: "اينجا ليبراليسم را به اقتصاد پيوند مي زنند و آن را همان کاپيتاليسم مي دانند در حالي که ليبراليسم مبتني بر عقل و بر محور اخلاق است و در اصل براي اين بوجود آمده که در جامعه متکثر مسيحيت، قانوني عقلاني ايجاد شود و عقايد، موجب جنگ و تخاصم نشود."

رفيق هم باشيم

ديهيمي در ادامه سخنراني خود اضافه کرد: "اگر در جامعه آزادي و فرصت هاي برابر ايجاد شود بسياري از بي عدالتي ها از ميان مي رود. بنابراين اگر مي خواهيم زندگي خوشبختي داشته باشيم بايد سيستم و تفکري را غالب کنيم که در آن بتوانيم با هم رفيق باشيم نه خصم."

وي افزود: "پلوراليسم در جوامع ليبراليستي از درون همين دستگاه بيرون آمد. از درون دستگاه ديني و فلسفي بيرون آمد که بستري از حداقل اشتراک ها است . اين عرصه، عرصه حاکميت دولت نيست بلکه حيطه قدرت بايد در آن بي طرف باشد. حتي برخي معتقدند دولت نبايد در بحث خير و شر دخالت داشته باشد."

وي در ادامه با طرح چند سئوال مبني بر اينکه امروز ما چه ليبراليسمي را مي توانيم تبليغ کنيم، گفت: "اين همه که گفتيم مربوط به جوامع با تجربه هاي پلوراليستي بود که حدي از تجارب همزيستي را دارندف اما در جامعه ما ليبراليسم بايد به عنوان يک ايدئولوژيدر ميان ايدئولوژي هاي ديگر تبليغ شود چرا که ما در مرحله اي قرار داريم که اين شيوه بايد در ميدان برخورد با باقي انديشه ها قرار گيرد."

خشايار ديهيمي در ادامه گفت: "ليبراليسم بر مبناي عقل است، بنابراين اولين کارمان اين است که داوري عقل را همه جا حاکم و همگان را به تساهل و مدارا دعوت کنيم... جان لاک هم وقتي مي خواست از تساهل دفاع کند دفاعي ديني کرد. امروز هم روشنفکران ديني وقتي مي خواهند از تساهل دفاع کنند بايد دفاعي ديني کنند نه دفاعي بر محوريت تفکر عقل گرايان... اکنون نبايد در جامعه ما عقليون را در مقابل نقليون قرار دهيم. البته اين کار خوبي است اما در نهايت موجب برخورد بيشتر مي شود چون آن طرف قدرت دارد."

وي در ادامه در پاسخ به سوالي در مورد قدرت نقليون گفت: "آن طرف قدرت دارد و قدرت اجحاف هايي مي کند که به حق نيست و چون ما همبستگي اجتماعي نداريم و فرق مختلفي هستيم توان مقابله را نداريم . تفرقه ما و نشناختن وجوه اشتراکي که داريم، موجب ضعف ما شده است."

ديهيمي سپس در پاسخ به سوالي مبني بر اينکه چرا دستگاه ليبراليسم جامعه نبايد در دولت باشد گفت: "جان استوارت ميل مي گويد اصلا هيچ دستگاه جامعه نبايد در دولت مسلط شود چون ملاک خير و شر در نزد اوست و بقيه نمي دانند."

وي افزود: "اين معيار خير و شر سبب مي شود که دولت سرکوبگر شود و راه خود رامسلط کند."

ديهيمي در پايان افزود: "ما بايد دنبال تساهل باشيم و پايه هاي مشترک باشيم."