ادوارنیوز: دفتر تحکیم وحدت به مناسبت پایان سال گزارش مستندی را از وضعیت فرهنگی و رفاهی دانشگاههای کشور منتشر ساخت در پایان سال جاری این گزارش می کوشد با ارائه شواهدی مستند( که منابع ان نیز در انتهای گزارش ذکر گردیده است ) گامی کوچک در جهت ارائه تصویری واقعی از دانشگاههای کشور بردارد.
1-بی شک معضلات علمی کشور دارای سابقه ای طولانی است اما انچه در این میان اهمیت دارد شناخت وضعیت موجود و بررسی تاثیر سیاستهای کنونی است. در حال حاضر سهم ايران درتوليد علم د در جهان كمتر از نيم درصد است (1) و هنوز هيچ دانشگاهي در كشور در ميان 2000 دانشگاه برتر جهان جايي ندارد(2) .برخلاف اضهارات مسئولين كه مي كوشند رتبه بندي جهاني را مساله اي كم اهميت جلوه دهند ملاكهاي اين رتبه بندي كاملا علمي است كه برخي از انها عبارتند از :
تعداد تحقيقات انجام شده در دانشگاهها، تعداد مقالات چاپ شده در مجلات معتبر جهاني، تعداد ارجاعات به مقالات علمي توليد شده يك دانشگاه، تعداد اساتيد دانشگاه و نسبت آن به دانشجويان، تعداد دانشجويان مقاطع تحصيلات تكميلي، تعداد سرانه تحقيقات و مقالات علمي بر حسب اعضاي هيات علمي و تعداد كشفيات علمي و اختراعات ثبت شده به اسم دانشگاهيان برخي از ملاكهاي رتبه بندي دانشگاههاي دنياست.
در سال گذشته هر چند در معدودي از رشته ها تعداد مقالات علمي افزايش يافته است و لي اين مساله به هيچ وجه با پتانسيلهاي موجود تناسبي ندارد به عنوان مثال برخي از دانشگاههاي كشورهاي آسيايي مانند مالزي امسال با ارتقايي بيش از صد پله در ميان 200 دانشگاه برتر جهان قرار گرفتند (3)
2- وضعيت بودجه پژوهشي
در سال جاري در حالي كه بر اساس برنامه چهارم توسعه بايد سهم تحقيقات در توليد ناخالص ملي به 25/1 درصد مي رسيد نه تنها اين امر تحقق نيافت بلكه بودجه پژوهشي با كاهش مواجه گرديد و به 47/. درصد رسيد ( 4) هر چند وزارت علوم مدعي است كه بودجه پژوهشي دانشگاهها افزايش يافته است اما از ارائه هر گونه آمار دقيق در اين زمينه خودداري مي گردد و تنها آمار موجود همين كاهش كل بودجه پژوهشي است از سوي ديگر از انجا كه وزارت علوم متولي امر پژوهش در كشور است اين كاهش بودجه رامي توان ضعفي عمده وزارت علوم در اين زمينه دانست.
3- بودجه رفاهي و عمراني
در سال گذشته در حالي شاهد افزايش 42 درصدي دانشجويان دانشگاههاي كشور بوديم (5) كه بودجه دانشگاههاي كشور كمتر از20 درصد افزايش يافت(6) و بودجه متم نيز حتي مورد قبول دولت واقع نگرديد (7) همچنين بسياري از وعده هاي استاني رئيس جمهور نيز در مورد عمليات عمراني محقق نگريد(8) تا جايي كه مسئولين وزارت علوم از توقف برنامه هاي عمراني دانشگاهها سخن گفتند (9) متاسفانه اين وضعيت بودجه جاري و رفاهي مشكلات فراواني را در دانشگاهها ايجاد نمود به گونه اي كه اعتراضات فراواني به وضعيت خوابگاهها ، كيفيفت غذا و ساير امور رفاهي انجام گرفت كه با احكام سنگين كميته انضباطي مواجه گرديد. حال جاي اين سوالات باقي است كه افزايش 42 درصدي بر چه اساسي بوده است و همچنين چرا حداقلي از هماهنگي در دولت براي جبران كسري بودجه وجود نداشته است و چرا بايد دانشجويان هنگامي كه به حق به اين مسائل اعتراض مي نمايند با احكام كميته انضباطي مواجه گردند؟
4- افزايش شكاف طبقاتي :
افزايش 42 درصدي در تعداد دانشجويان در حالي صورت پذيرفت كه اكثر اين افزايش مربوط به دورهايي بود كه شهريه هاي سنگيني داشتند هر چند وزارت علوم آمار مشخصي را اعلام نمي نمايد اما وزير علوم يك بار 5 درصد افزايش را مربوط به دورهاي روزانه دانست(10) كه معني ان افزايش 95 درصدي دورهاي پولي است . ايا افزايش ظرفيت دورهاي پولي با شعار كاهش شكاف طبقاتي تعارض ندارد؟ به راستی چرا افرادی که مدام دم از حل مشکلات دانشگاه آزاد می زنند و بیان می دارند شهریه های دانشگاه ازاد سنگین است با وجود دریافت بودجه دولتی این چنین در جهت پولی کردن دانشگاهها گام بر می دارند؟ و در دورهای شبانه نیز مبلغی بیش از شهریه دانشگاه ازاد دریافت می کنند.
5- فارغ التحصيلان بيكار :
درحالي كه جامعه كشور از وجود فارغ التحصيلان بيكار رنج مي برد افزايش 42 درصدي دانشجويان خود مشكلي اساسي است .در اين ميان چند سوال اساسي وجود دارد نخست انكه ايا در اين افزايش به نيازهاي بازار توجه شده است ؟ متاسفانه حتي يك تحقيق در اين زمينه صورت نپذيرفته است و مسئولين وزارت علوم بدون توجه به وضعيت بازار كار اقدام به اين عمل نموده اند . هچنين چه تدبيري براي بهبود وضعيت علمي دانشگاهها صورت گرفته است ؟ بسياري از فارغ التحصيلان داراي مشكل تخصص مي باشند و بهتر است به جاي افزايش بدون برنامه ظرفيت دانشگاهها به وضعيت علمي و اموزش هدفمند دانشجويان توجه شود.
6- معضلات فرهنگي و اجتماعي دانشگاهها
1- افزايش مصرف مواد مخدر : افزايش مصرف مواد مخدر درسال گذشته بسيار نگران كننده بوده است بر اساس نتايج يك تحقيق كه به تازگي انتشار يافته است 150 هزار دانشجو در كشور در طول يك ماه حداقل يك بار از يكي از مواد مخدر استفاده ميكنند(11). متاسفانه مسئولين وزارت علوم كمتر توجهي به اين مساله مي نمايند و تنهابا الفاظ دهن پركن مانند طرح جامع پيشگيري ازمصرف مواد در دانشگاهها رفع مسئوليت مي نمايند اين مساله حائز اهميت است كه اين طرح نيز بعد از انتشار امار فوق انتشار يافت و در واقع عكس العملي به انتشار امار تاسف بار فوق بود.
2-از خودكشي دانشجويان نيز تنها يك امار رسمي توسط مسئولين وزارت علوم انتشار يافته است كه از 28 خودكشي در عرض چهار ماه خبر مي دهد(12) اما امار غيررسمي تعداد را به مراتب بيشتر بيان مي نمايند.
بي شك همانطور كه بسياري از كارشناسان بيان مي دارند يكي از علل اصلي افزايش خودكشي و مصرف مواد مخدر ايجاد فضاي ياس و رخوت در دانشگاههاي كشور است كه علت آن نيز علاوه بر نبود اینده ای شغلی روشن برای دانشجویان به علت افزایش بی برنامه ظرفیت دانشگاهها به مواردی مانند لغو اكثر برنامه هاي فرهنگي ، اردوها و فعاليتهاي فوق برنامه به دلايل غير قانوني باز می گردد.
7- تشكلهاي دانشجويي و فعاليتهاي فوق برنامه :
در سال گذشته حداقل 300 فعال دانشجويي با احكام سنگين كميته انضباطي مواجه گرديدند 57 نشريه دانشجويي تعطيل گشت و براي 35 نهاد دانشجويي مانند 12 انجمن اسلامي ، كانون فرهنگي و شوراي صنفي مشكلات فراوان پديد آمد و يا منحل گشتند البته اين امار حداقلي و براساس گزارشهاي رسمي خبرگزاريهاي ايسنا و ايلنا مي باشد و بي شك امار واقعي بيش از اين مي باشد.
در بسياري از اين موارد اين اقدامات بر خلاف آيين نامه تشكلهاي اسلامي بوده است به عنوان مثال انجمن اسلامي دانشجويان دانشگاه علامه در حالي با مشكلات فراوان مواجه گرديد كه مسئولين هيات نظارت طي شماره ١٢٧/٩ ه ن مورخه ٧ مهر ماه ١٣٨5از اين تشكل درخواست معرفي هيات نظارت نموده اند كه اين مساله بر خلاف ماده 6 آيين نامه تشكلهاي اسلامي است . نكته قابل اهميت حضور آقاي خرمشاد معاون فرهنگي وزارت علوم در هيات نظارت علامه در هنگام صدور اين نامه است و جاي سوال است كه چرا معاون وزير بايد خواسته اي غير قانوني داشته است. به واقع آقاي خرمشاد كه مسئول فعاليتهاي تشكلهاي دانشجويي است در بسياري از مواردمانند برخورد با شوراهاي صنفي ( مانند لغو مراسم آنها در اصفهان ) و انجمنهاي اسلامي خلاف مقرارات عمل نموده اند و در نهايت با افتخار بيان مي دارند :((مثلا بايد قبول كرد تفكر چپ، وزن خاصي دارد؛)) (13)
برخوردهاي غير قانوني صورت گرفته با تشكلهاي دانشجويي بسيار فراوان است كه بارها نيز در رسانه ها انتشار يافته است
8 – حق تحصیل :
کنکور کارشناسی ارشد امثال در حالی برگزار گردید که همچنان 17 نفر از دانشجویانی که به دلیل فعالیت منتقدانه از حق تحصیل محروم گشته بودند اجازه حضور بر سر کلاسها را نیافته اند. وجود این دانشجویان هر چند در ابتدا توسط مسئولین وزارت علوم به شدت تکذیب گردید ولی در نهایت مورد پذیرش عمومی قرار گرفت ولی همچنان این دانشجویان اجازه حضور در کلاسهای درس رانیافته اند و درنهایت نیز به نظام وظیفه معرفی شدند و چند تن از انها اکنون سرباز هستند.
9- حق تدریس
بازنشستگی اجباری اساتید در سال گذشته در کنار ایجاد مشکل برای كليه اساتيدي كه معتقد به استقلال دانشگاهها و حفظ شأن علمي آن ميباشند از مسائل تاسف انگیز در سال گذشته بود که با شروع ترم جدید تحصیلی نیز شدت یافته است. شائبه سیاسی بودن این برخوردها زمانی قوت می یابد که آیت ا..عمید زنجانی که ریاست دانشگاه تهران را بر عهده دارند و بیشترین بازنشستگی ها ی و اعتراضات در این دانشگاه به وقوع پیوست می گوید: دانشگاه تهران با استادان بازنشسته ای که جوسازی نکرده اند، نمی خواهند گرایش سیاسی خود را تحمیل کنند و همچنین بازنشستگی خود را به صورت یک عامل قانون پذیرفته باشند، ادامه همکاری می دهد،... اما دانشگاه از همکاری با استادانی که حزبی عمل می کنند، خودداری می کند. (14) اینکه چه کسانی حزبی عمل می کنند جای سوال است اما آقای عمید زنجانی در حالی این صحبت را می نمایند که ایشان عضو جامعه روحانیت مبارز می باشند و سن بسیاری از بازنشستگان ازایشان کمتر است و جالب اینکه تعداد بازنشستگی و احکام کمیته انضبطی صادر شده برای فعالان دانشجویی در طول یکسال تصدی ایشان در کل تاریخ دانشگاه تهران بی سابقه است.
10– سوء استفاده مسئولین از قدرت
متاسفانه در سال گذشته مسئولین وزارت علوم از قدرت خود نهایت سوء استفاده را نمودند که برخی از موارد ان عبارت از ارتقاء سطح علمی ، سفرهای پرخرج بی حاصل و زیر پا گذاشتن اخلاق اکادمیک و توهین به منتقدان می باشد . هر چند گزارش کاملی از این سوء استفادها به دلیل عدم شفافیت در وزارت علوم در دست نمی باشد اما برخی از انها به قرار زیر است .
1-10: ارتقاء علمی : با توجه به انتصابی بودن روئسای دانشگاه و دخالت شدید آنها در عزل و نصبها و ارتقا اساتید وضعیت نامشخصی را به وجود امده است به عنوان مثال اقای خرمشاد - معاون فرهنگی وزیر- در مدت کوتاهی از انتصاب به سمت معاونت با ارتقا علمی به سمت دانشیاری ارتقاء یافتند. و یا ایت ا..عمید
زنجانی در حالی با نداشتن مدرک تحصیلی دانشگاهی و 68 سال سن به ریاست دانشگاه تهران ادامه می دهند که بر طبق قوانین ایشان باید بازنشسته می گشتند و جالب انکه بسیاری از اساتیدی که به دستور ایشان
بازنشسته گردیدند سنی کمتر از ایشان داشته اند. از سوی دیگر اقای خرمشاد و عمید زنجانی هر دو دارای تخلفات گوناگونی از آیین نامه تشکلها اسلامی در برخورد با دانشجویان منتقد هستند این مساله شائبه تاثیر گذاری برخورد با منتقدان در ارتقا علمی را به وجود می آورد. بی شک از این موارد بسیار وجود دارد این گونه اقدامات در اصل برای تبدیل نهاد دانشگاه به پایگاه توجیه کننده رفتار مسئولین دولت نهم انجام می پزیرد و بیم ان می رود با ادامه این روند درجات علمی دانشگاهی شان خود را ازدست دهند.
2-10 : بسیاری از مسئولین وزارت علوم در کنار سفر چند باره به حج به سایر نقاط جهان نیز مسافرت نمودند بدون آنکه توضیحی درباره این سفرها داده شود یا قراداد همکاری با دانشگاهی منعقد گردد به عنوان مثال سفر وزیر علوم و معاون فرهنگیش به فرانسه نمونه ای از این سفرهای پر هزینه و بی فایده است.
3-10 : نشر اکاذیب و زدن تهمت به منتقدان :
درسال گذشته اتهامات فراوانی به فعالین دانشجوی زده شد که شاید یکی از ملموس ترین انها اتهامات وارده از سوی وزیر علوم و مسئولین سازمان سنجش به دانشجویان ستاره داربود که حتی اعتراض نمایندگان مجلس را نیز برانگیخت تاجایی که نمایندگان مجلس نیز بیان داشتند که ((چرا عليرغم اينكه وزيرعلوم كار دانشجويان را انجام نميدهد، چنين اتهاماتي را به آنها وارد كرده و آبروي خانوادگيشان را ميبرد.... اين دانشجويان حق شكايت دارند)) (15) و در موردی دیگر معاون فرهنگی وزیر علوم مسلمانی اعضا دفتر تحکیم وحدت را زیر سوال برد که با انتقاد شدید اعضا این تشکل نیز مواجه گردید(16) . این دو مثال به خوبی نشان از عدم رعایت اخلاق ازسوی مسئولین رده بالا ی وزارت علوم است در سطح دانشگاهها موارد بسیاری از این شیوه برخورد غیر اخلاقی را می توان دید که متاسفانه در حال گسترش نیز می باشد.
11 – آینده آموزش عالی کشور
شرایط فوق اینده تاریکی را برای آموزش عالی کشور ترسیم می نماید اما انچه بیشتر جای تاسف دارد وعدهای توخالی مسئولین وزارت علوم است به عنوان مثال در حالی که وزیر علوم و معاونانش بارها از افزایش چشم گیر بودجه خبر داده بودند در نهایت معاون پشتيباني و امور مجلس وزارت علوم، تحقيقات و فناوري اعلام كرد: بر اساس لايحه ارسالي دولت به مجلس، بودجه جاري وزارت علوم با 5/1 درصد كاهش و بودجه عمراني با 6/0 درصد افزايش روبرو بوده است( 17) از سوی دیگردرسال جاری شاهد تشکیل معاونت علمی و فناوری زیر نظر نهاد ریاست جمهوری بودیم . با توجه به شرح وظایف( 18) آن بی شک این نهاد در کنار نهادهایی مانند شورای انقلاب فرهنگی بیش از پیش استقلال دانشگاهها را زیر سوال خواهد برد
*سعي گريده است بيشتر استنادات به سخنان مسئولين وزارت علوم باشد.هر چند در یکسال گذشته شاهد تکذیب فراوان سخنان مسئولین وزارت علوم ازسوی دیگر مسئولین یا گاه خود فرد بوده ایم.
1- مصاحبه مديركل امور پژوهش وزارت علوم، تحقيقات وفناوري با خبرگزاري جمهوري اسلامي ايران به تاريخ ۸۵/۰۹/۲۹
2- مصاحبه دكتر محمد توكل دبير كل كميسيون ملي يونسكو با ايسنا به تاريخ 1385/09/26
3- گزارش رتبه بندي دانشگاههاي جهان در سال جاري
4- مصاحبه وزير علوم با روزنامه ايران > شماره 3538 12/10/85
5- مصاحبه معاون دانشجويي وزارت علوم با ايسنا به تاريخ 1385/10/16
6،7،8،9 مجموعه مصاحبه هاي مسئولين وزارت علوم با خبرگزاريها انتشار يافته در روزنامه اعتماد به تاريخ پنج شنبه، 21 دي 1385 - شماره 1305
10 – سفر استاني وزير ايسنا تاريخ 1385/10/22
11- نتايج تحقيق دكتر آفرين رحيمي، استاديار روانپزشكي مركز ملي مطالعات اعتياد دانشگاه علوم پزشكي تهران انتشار يافته در روزنامه سرمايه به تاريخ 20/10/1385 شماره 367
12 – مصاحبه آقاي زارعي مدير كل حراست وزارت علوم با خبرگزاري مهر به تاريخ
13- مصاحبه با ايسنا به تاريخ 1385/10/18
14- روزنامه کارگزاران 3/11/1385
15 – ایسنا 1385/10/03
16- ایسنا 20/6/1385
17- ایسنا 1385/11/04
18- ایسنا 1385/12/06