حذف دبيران مرد از مدارس دخترانه

مرحله جديد "اسلامي كردن" مدارس

قائم مقام وزير آموزش و پرورش در خبري كه روزنامه كيهان منتشر كرده از طرحي به منظور حذف دبيران مرد از دبيرستان هاي دخترانه خبر داده و اعلام كرده كه اين طرح از آغاز سال تحصيلي جديد به اجرا گذاشته خواهد شد. پيشتر نيز معاون مشاركت‌‏هاي مردمي آموزش و پرورش، اعلام كرده بود كه بر اساس مصوبات شوراي نظارت مركزي، معلمان خانم و آقا بايد براي مدارس دخترانه و پسرانه به تفكيك استخدام شوند و استفاده از معلم مرد در مدارس دخترانه مجاز نيست.

اگر چه در يك سال گذشته برخي خبرهاي مشابه از سوي مسئولان آموزش و پرورش تكذيب شده اما به نظر نمي رسد با توجه به تاكيد چند تن از مقامات وزارت آموزش و پرورش جايي براي تكذيب آن باقي مانده باشد. چندي پيش نيز آيت الله مکارم شيرازي، از مراجع تقليد در ديدار طلاب شرکت کننده در اردوي اعتقادي از استان هاي جنوبي، چابهار و بوشهر خواستار اسلامي شدن بيشتر آموزش و پرورش شده بود. اين روحاني بلند پايه گفته بود كه: "رد پاي دشمنان اسلام در کتاب هاي درسي دانش آموزان ابتدايي به چشم مي خورد. دشمنان سعي مي کنند در تمام اقشار اين کشور نفوذ کنند چون آنها مي دانند اين اسلام است که مانع کارشان شده و تمام قدرت مسلمانان از اسلام است." اين مرجع با تاكيد بر اين كه"ما شاهد رد پاي واضح دشمنان اسلام در کتب درسي ابتدايي در جمهوري اسلامي ايران هستيم"، گفته بود"طبق اطلاعاتي که به من رسيده و خود نيز بررسي کرده ام در کتب ابتدايي مواردي به چشم مي خورد مبني بر نفوذ آشکار دشمنان دين مبين اسلام در اين کتاب هاي درسي که به طور مثال مي توان به محجبه بودن دختر سال اول ابتدايي و بي حجاب بودن دختر سال پنجم ابتدايي اشاره کرد".

حذف دبيران مرد از دبيرستان دخترانه

همزمان با اين هشدارمقامات وزارت آموزش و پرورش ار تغيير كتاب هاي درسي در سال هاي آينده خبر دادند اما در اين ميان آنها تاكيد كردند كه با گذشت 27 سال از استقرار حكومت اسلامي به هيچ وجه آموزش و پرورش را اسلامي نمي دانند و در تلاش هستند تا مدارس را اسلامي كنند. نخستين اقدام در اين راستا احياي معاونت پرورشي بود. معاونت پرورشي كه در سال هاي نخست پس از انقلاب نقش مهمي در ايدئولوژيك كردن آموزش در كشور داشت وحتا يكي از تعيين كننده ترين نهادها براي تعيين آينده دانش آموزان بود، در اواخر دهه هفتاد منحل اعلام شده بود. با اين حال در تيرماه گذشته و پس از آن كه مجلس هفتم به "احياي معاونت پرورشي در مدارس" راي داد، وزارت آموزش و پرورش اقدام به فعال كردن مجدد اين معاونت كرد. اندكي بعد معاون مشاركت‌‏هاي مردمي آموزش و پرورش خبر داد كه" بر اساس مصوبات شوراي نظارت مركزي، معلمان خانم و آقا بايد براي مدارس دخترانه و پسرانه به تفكيك استخدام شوند و استفاده از معلم مرد در مدارس دخترانه مجاز نيست." حيدري گفت كه "تنها در شرايط ويژه در مقطع پيش‌‏دانشگاهي و با مجوز رييس سازمان آموزش و پرورش استان، مي‌‏توان از معلم مرد براي دختران دانش آموز استفاده كرد." او با اشاره به اينكه سعي شده "امسال محيط مدارس غيردولتي اسلامي باشد"، با تاكيد بر انجام اين طرح در مدارس غير انتفاعي، گفت كه"هيچ توجيهي براي استفاده از معلم مرد در دوره راهنمايي مدارس غيردولتي دخترانه وجود ندارد و استفاده از معلم زن در مدارس دخترانه ضروري است."

ماجرا اما به مدارس غير انتفاعي محدود نشد و روز گذشته روزنامه كيهان به نقل از قائم مقام وزير آموزش و پرورش خبر داد كه "طرح خارج كردن دبيران مرد از كادر آموزشي دبيرستان هاي دخترانه" امسال به اجرا در مي آيد. حسين هراتي در جشنواره سپاس در خرم آباد اظهار داشت: "با تدابير اتخاذ شده، دبيران مرد در سال تحصيلي جديد، مجوز تدريس در دبيرستان ها و مراكز پيش دانشگاهي دخترانه را نخواهند داشت". به گفته ي قائم مقام وزير آموزش و پرورش، "با اجراي اين طرح، دبيران زن جايگزين مرد در دبيرستان هاي دخترانه و مراكز پيش دانشگاهي مي شوند و فقط در صورتي كه امكان تأمين دبير زن به جاي دبير مرد ميسر نباشد ناگزير از دبير مرد استفاده خواهد شد، اما حذف كامل دبيران مرد از مراكز آموزش دخترانه ياد شده در دستور كار قرار گرفته است." حسين هراتي درباره اين كه چرا مسئولان آموزش و پرورش در حال اجراي تفكيك جنسيتي دبيران و معلمان و مدارس هستند، گفته كه "هدف از اجراي اين طرح را سهولت در برقراري ارتباط دانش آموزان با دبيران" است. قائم مقام وزير آموزش و پرورش هم چنين ادعا كرده كه "براساس پژوهش هاي انجام گرفته دانش آموزان دختر مقاطع تحصيلي دبيرستان و پيش دانشگاهي در برقراري ارتباط با دبيران مرد موفق نبوده و مشكلات تحصيلي آنان ناشي از همين عدم ارتباط است، لذا براي جبران اين ضعف و ارتباط مثبت بين معلم و شاگرد در مقاطع تحصيلي مذكور در دبيرستان هاي دخترانه از وجود دبيران زن استفاده خواهد شد." او در عين حال درباره تامين دبيران زن به ميزان مورد نياز براي دبيرستان ها و مدارس راهنمايي تاييد كرده كه "هنوز برآورد دقيقي از كمبود ناشي از اجراي اين طرح براي جذب نيروهاي زن وجود ندارد اما آنچه واضح است در رشته هايي كه در حال حاضر دبيران مرد مشغول تدريس آنها در دبيرستان هاي دخترانه هستند در سطح كشور از بين خواهران استخدام خواهيم داشت."

اگر چه به گفته مدير كل دفتر امور بانوان آموزش و پرورش، پنجاه و چهار درصد شاغللان در آموزش و پرورش را زنان تشكيل مي‌‏دهند كه تعداد آنان 540 هزار نفر است، اما در سوي ديگر حدود 7.5 ميليون دانش آموز دختر در كشور تا هفته اي ديگر سال تحصيلي جديد را در 42 هزار آموزشگاه كه 13 هزا مدرسه راهنمايي، و 9 هزار دبيرستان را دربرمي گيرد، آغاز خواهند كرد.

اقدامات ديگر

در كنار آغاز خروج دبيران مرد از دبيرستان هاي دخترانه، وزارت آموزش و پرورش به اقدامات ديگري نيز براي اسلامي كردن مدارس دست زده است. يكي از اين اقدامات استخدام طلاب در آموزش و پرورش است. به گفته معاون برنامه ريزي و توسعه مديريت آموزش و پرورش "در سال جاري 13 هزار نفر از مراكز تربيت معلم و تربيت دبير در آموزش و پرورش استخدام مي‌‏شوند و 4 هزار نفر نيز از بخش‌‏هايي مانند ايثارگران، اقليت‌‏هاي ديني، طلاب به كار گرفته شده‌‏اند. محدث خراساني هم چنين از استخدام 500 نفر از طلاب كه در مركز آموزش قرآن آموزش و پرورش آموزش ديده‌‏اند، به عنوان معلم ديني و قرآن در ماه هاي آينده خبر داده است. در كنار اين مسئولان آموزش و پرورش در صدد هستند تا در چهار سال آينده آموزش هاي قراني را براي همه نو آموزان كشور برقرار كنند. معاون مشاركت هاي مردمي آموزش و پرورش تاكيد كرده كه "در طرح تاسيس مراكز پيش‌‏دبستاني غيردولتي با رويكرد قرآني علاوه بر نوآموزان، مادران آنان نيز تحت تعليم قرار مي‌‏گيرند."

معاونت پرورشي نيز در روزهاي اخير با انتشار بيانيه اي برخي از "ماموريت هاي" خود را چنين بر شمرده است: "مهندسي دوباره فعاليتهاي پرورشي با تفويض متناسب اجراي آن به دانش آموزان براساس اهداف دوره‌هاي تحصيلي، مصوب شوراي عالي آموزش وپرورش و در جهت شكوفايي استعدادها، خلاقيتها و فراگيري آداب و مهارتهاي زندگي همراه با معاونت و مساعدت به مدير مدرسه براي پيشبرد دسته جمعي اهداف و ماموريت‌ها"، "‬پيگيري طرح تعميم و تلفيق و تنظيم كليه سياستها، برنامه‌ها و فعاليتهاي وزارت اموزش وپرورش با رويكرد جديد از جمله بررسي چگونگي بازنگري در كتب درسي با هدف ارتقاي كيفيت آن براساس تبصره‌هاي ‪ ۵‬و ‪۶‬ ماده واحده قانون احياء معاونت پرورشي و تربيت بدني"، "بررسي راهكارهاي نوين تقويت هويت ديني و اخلاقي دانش آموزان و ايجاد زمينه‌هاي نشاط و شادابي در مدارس." باقر پيشنمازي، معاون پرورشي وزارت آموزش و پرورش نيز در هفته هاي اخير با انتقاد از نظام آموزشي كشور گفته كه "ما در گذشته فكر مي‌كرديم كه مسابقات فرهنگي، انسان تربيت مي‌كند اما متوجه شديم كه صرف داشتن اطلاعات ديني منجر به دينداري نمي‌شود." او هم چنين تاكيد كرده كه "پرورش در مدارس براساس نظام درختي شكل مي گيرد گفت: نظام درختي ريشه در اعتقادات ديني ما دارد و معاون پرورشي مانند يك درخت و با ايجاد واسطه‌ي فيض، خوراك را به شاخه‌هاي بزرگ و شاخه‌هاي بزرگ به شاخه‌هاي كوچك مي رسانند." وزير آموزش و پرورش نيز يكي از منتقدان شرايط موجود در آموزش و پرورش است. او از ابتداي آغاز به كارش بر "تربيت اسلامي" و "مدارس اسلامي" به عنوان دو محور اصلي در نگاه خود به آموزش و پرورش تاكيد كرده و اعلام كرده كه "عده اي قصد استحاله آموزش و پرورش را دارند"... "نبايد باور كنيم آموزش و پرورش با تربيت اسلامي كاري ندارد." بخش ديگري از سياست آموزش و پرورش، به تاسيس و تقويت مدارس غيرانتفاعي به ويژه در دوره پيش‌‏دبستاني، فني و حرفه‌‏اي و متوسطه است كه بر اساس آن قرار است موسسات خيريه و نهادهاي انقلابي از جمله سپاه و بسيج در زمينه تاسيس مدارس غيردولتي فعال شوند. اينها برخي از فعاليت هايي است كه حيدري معاون مشاركت هاي مردمي آموزش و پرورش از آنها سخن گفته است. وزير و مقامات اين وزارتخانه يكي ديگر از اقدامات خود را براي آينده مدارس، "معمارس اسلامي مدارس" اعلام كرده و تاكيد دارند كه حتا در ساخت مدارس نيز بايد معماري اسلامي لحاظ شود.

گذشته تكرار مي شود؟

قريب به سه دهه پيش در نخستين سال هاي پس از انقلاب و مقامات جمهوري در حال تثبيت اسلامي در اقدامي گسترده دست به بركناري، و اخراج هزاران معلم، و دبير به اتهام "طاغوتي بودن"، "وابستگي به منافقين"، "غير حزب الهي بودن" و "فساد" زدند اتهاماتي كه در بسياري موارد غير قابل اثبات بود. شرايط انقلابي اما امكان اعتراض به چنين احكام اخراجي را به بيشتر معلمان اخراج شده نداد. غير از معلمان مدارس مختلط در كليه سطوح برچيده شد، و دبيران زن از تدريس در دبيرستان ها و مدارس راهنمايي منع شدند. كتب درسي دچار حذف و تغيير شد و اندكي بعد با اتكا به مباحث مطرح شده از سوي مرتضي مطهري و برخي ديگر چهره هاي تئوريك نزديك به جمهوري اسلامي، نوعي فلسفه آموزش و پرورش اسلامي شكل گرفت.

در كنار اين تغييراتي در برخي ديگر از برنامه هاي دانش آموزان نيز رخ داد؛ از آن جمله انجمن هاي اسلامي دانش آموزي به عنوان يكي از بازوهاي اجرايي حكومت در ندارس شكل و قدرت گرفتند تا جايي كه در بسياري از موارد قدرت و نفوذ اعضاي انجمن هاي اسلاي مدارس حتا از مديران و كادر آموزشي فزوني در مدارس فزوني گرفت. تهيه گزارش هايي از دانش آموزان كه در مواردي به برخورد با دانش آموزان منجر مي شد يكي ديگر از اقدامات اعضاي انجمن بود. سيستمي آموزشي در ايران به يكباره شاهد فضاي پليسي شد كه در گروهي اختيار برنامه هاي مدارس را در دست گرفتند و از بازرسي بدني در هنگام ورود تا تدوين گزارش هاي محلي براي دانش آموزان از جمله آن موارد بود. اما همان فضاي پليسي مدارس كه از ضبط برخي از كتاب ها، نوارها، و ساير وسايل همراه دانش آموزان آغاز و تا مردودي در گزينش ورود به دانشگاه را دربر مي گرفت، نيز نتوانست در كنار آموزش هاي ديني و ايدئولوژيك به پرورش نسلي "حرف گوش كن، و البته متدين بدان گونه كه انتظار مي رفت" منجر شود. اين كه آيا بازگشت نگاه ايدئولوژيك به آموزش و پرورش تكرار گذشته است يا نه، به زمان زيادي نياز نخواهد داشت.