صادق زیبا کلام؛ فقر و دو میلیون زن سرپرست خانوار

دوشنبه, ۲۱م دی, ۱۳۸۸

منبع:اعتماد، کلمه-صادق زیباکلام: در میان گرد و خاک های درگیری های سیاسی، بسیاری مشکلات و مصائب جامعه هستند که یا دیده نمی شوند یا ذهن افراد جامعه آنقدر متوجه مسائل سیاسی است که توجه چندانی به آنها نمی کنند. می توان گفت اتفاقاً دیده نشدن یا مورد توجه قرار نگرفتن این مسائل به نفع دولت است چراکه طرح این مسائل و دیده شدن آنها همانند یک سطل آب سردی است که روی بسیاری از ادعاهای دولت در حمایت از محرومان و سر دادن شعار عدالت پاشیده می شود.

از جمله این مسائل وضعیت خانواده هایی است که سرپرست آنان را زنان تشکیل می دهند. شاید بسیاری از هم میهنان مان نمی دانند در ایران چیزی قریب به دو میلیون خانم هستند که سرپرست خانواده اند. این وضعیت به دلایل مختلفی اتفاق می افتد. متداول ترین آن فوت شوهر است که نان آور خانواده است. برخی دیگر (حدود ۱۵ درصد) به دلیل طلاق و جدایی از همسر، سرپرست خانواده می شوند.

کسر قابل توجه دیگری (حدود ۴۰ درصد) به واسطه مجموعه یی از دلایل دیگری همچون ازدواج نکردن، به زندان افتادن همسران شان، از کارافتادگی یا بیکار شدن همسر، بیمار شدن همسر، ترک خانواده از ناحیه همسر، نداشتن حامی و خانواده نزدیک (پدر و مادر یا اقوام درجه یک و نزدیک دیگر)، سرپرستی پدر یا مادر پیر و ناتوان و امثالهم سرپرست خانواده می شوند. اینکه یک زن سرپرست خانواده یی شود فی نفسه اشکالی ندارد. مشکل از جایی شروع می شود که همچون مردان، زنان سرپرست خانواده نیز مسوولیت نان آوری خانواده بر عهده شان می افتد؛ و داستان غم انگیز هم از اینجا شروع می شود چرا که از این نقطه است که زنان سرپرست خانوار برای یافتن کار و تامین خانواده تحت سرپرستی شان با انواع و اقسام تبعیض و تمایزات جنسیتی که علیه کار کردن زنان در جامعه وجود دارد روبه رو می شوند.

از تبعیض و تمایزات سنتی گرفته تا تبعیض و تمایزات مدرن و «قانونمند». البته برخی از این دو میلیون زن سرپرست خانواده، اجباری به کار کردن ندارند. اگر مطلقه باشند برای خود و فرزندان شان نفقه دریافت می کنند، اگر هم بیوه شده باشند از ارث و میراث همسر برخوردارند یا اگر هم ازدواج نکرده باشند، به آن قشر از جامعه تعلق دارند که مرفه یا بالنسبه مرفه و طبقه متوسطند. اما ظاهراً این گونه خانوارها یا این گونه زنان سرپرست خانواده خیلی تعدادشان زیاد نیست. ۲۰۰ تا ۲۵۰ هزار تن دیگر از زنان سرپرست خانواده، شاغلند و نیازی به کمک مالی برای اداره خانواده تحت پوشش شان ندارند.

از این دو قشر که بگذریم کسر قابل توجهی از دو میلیون زن سرپرست خانوار قادر به تامین معاش خود نیستند. نیمی از زنان یعنی یک میلیون نفر از زنان سرپرست خانواده آنقدر فقیر و محروم هستند که زیر پوشش کمیته امداد قرار دارند. حدود ۲۰۰ هزار تن دیگر هم به دلیل فقر بالا تحت پوشش سازمان بهزیستی درآمده اند. پرسش مهم آن است که میزان کمکی که این ۰۰۰/۲۰۰/۱ زن سرپرست خانواده در ماه از کمیته امداد یا بهزیستی دریافت می کنند چقدر است؟

واقع مطلب آن است که میزان مقرری که آنان دریافت می کنند آنقدر ناچیز است که انسان نمی تواند باور کند نظامی که ادعای عدالت خواهی و طرفداری اش از محرومان و مستضعفان گوش فلک را کر کرده در عمل و در حمایت و رسیدگی به یکی از آسیب پذیرترین اقشار جامعه اش کارنامه اش اینچنین باشد. می دانم باور نمی کنید اما در حال حاضر بالاترین رقمی که به خانواده های پنج نفره به بالا که زنان سرپرستی آنها را برعهده دارند از سوی بهزیستی یا کمیته امداد پرداخت می شود ۶۰ هزار تومان در ماه است (درست خواندید ۶۰ هزار تومان).

نمی دانم امنا و مسوولان نظام ما که به یک خانواده پنج نفره که یک زن سرپرست آن است ۶۰ هزار تومان در ماه می پردازند فکر می کنند یا تصور می کنند که آن پنج نفر با آن ۶۰ هزار تومان در ماه قرار است چه کار کنند؟ البته رقم ۶۰ هزار تومان در ماه در حقیقت بالاترین رقم دریافتی است. به عبارت دیگر این رقم ماکزیمم دریافتی است و خیلی از مستمری بگیرهای دیگر کمیته امداد یا سازمان بهزیستی میزان دریافتی شان به مراتب کمتر از ۶۰ هزار تومان است.

به علاوه حدود یک میلیون و ۲۰۰ هزار تن از مجموع دو میلیون زن سرپرست خانواده تحت پوشش کمیته امداد و بهزیستی هستند و حدود ۵۰۰ هزار سرپرست دیگر نه شاغل هستند و نه تحت پوشش دولت قرار دارند. حاجت به گفتن نیست که وضع بسیاری از این نیم میلیون خانوار خیلی تعریفی نداشته و بدتر از خانوارهایی است که تحت پوشش قرار دارند.

دو دلیل برای این نتیجه گیری که وضع این خانوارها خراب است وجود دارد؛ نخست آنکه هر سال ده ها هزار زن که سرپرست خانوار شده اند برای تحت پوشش قرار گرفتن به بهزیستی و کمیته امداد مراجعه می کنند. در سال جاری ۶۰ هزار نفر در نوبت دریافت مقرری قرار گرفته اند. به عبارت دیگر کمیته امداد وضعیت این ۶۰ هزار متقاضی را مورد بررسی قرار داده و آنان را واجد تحت پوشش قرار گرفتن تشخیص داده منتها به دلیل نداشتن اعتبار نمی تواند آنان را تحت پوشش قرار دهد و مقرری ماهی ۶۰ هزار تومان را به آنان پرداخت کند.

دلیل دوم آنکه به واسطه گسترش فقر در سال های اخیر و بالاتر رفتن خط فقر، شمار خانوارهایی که زیر خط فقر رفته اند طی این مدت افزایش قابل ملاحظه یی داشته. در عین حال تعداد زنان سرپرست خانواده به دلیل مشکلات و ناهنجاری های اجتماعی از جمله بالا رفتن قابل ملاحظه نرخ طلاق و دلایل دیگر ظرف سال های اخیر رو به تزاید گذاشته است. براساس اطلاعات مرکز آمار کشور، تعداد زنان سرپرست خانوار در پایان سال ۱۳۸۵ یک میلیون و ۶۰۰ هزار نفر بوده در حالی که امسال (۱۳۸۸) تعداد آنان به دو میلیون تن بالغ شده.

به معنی دیگر ظرف دو سال گذشته شمار زنانی که سرپرست خانواده شده اند ۴۰۰ هزار مورد افزایش یافته. البته دولت خرج و مخارج خیلی مهم تر و واجب تری دارد و لذا خیلی نمی تواند بودجه و اعتباری را برای کمک به دو میلیون خانواری که سرپرست آنان زن است و اغلب هم بسیار فقیر و نیازمند هستند تخصیص دهد. مجلس هم درگیر مسائل خیلی مهم دیگری است از جمله رسیدگی به حوادث پس از اعلام نتایج انتخابات، حمله به کوی دانشگاه، رسیدگی به وضعیت بازداشت شده ها، کشته شده ها، به قتل رسیده ها، کهریزک و… در نتیجه نمی تواند و وقت ندارد دیگر به این دست مسائل رسیدگی کند.

چون در خصوص رسیدگی به آن مسائل مجلس انصافاً از خودش همت والایی نشان داده و تحقیقات بسیار جدی، موشکافانه و ارزنده یی در خصوص این مسائل انجام داده. بنابراین نمی توان از مجلس انتظار داشت به وضعیت دو میلیون زن سرپرست خانوار هم رسیدگی کند. همه مسائل و مشکلات مملکت را که قرار نیست مجلس حل و فصل کند. می ماند دولت خدمتگزار و طرفدار پر و پا قرص محرومان و اقشار آسیب پذیر جامعه.

دولت هم هر چه در توان دارد به کار گرفته و میزان خدماتی که از سال ۱۳۸۴ به بعد برای این قشر از جامعه صورت گرفته را نخواهیم که با اقدامات دولت های قبلی مقایسه کنیم. بنابراین دو میلیون زن سرپرست خانواده به همراه میلیون ها تن از وابستگان آنها باید خیلی هم سپاسگزار باشند که زیر سایه دولت های قبلی زندگی نمی کنند.