نفت ايران؛ سقوط آزاد در سه سال آينده؟

۱۳۸۸/۱۰/۲۹

رضا تقی زاده (تحلیلگر مسائل ایران)

راديو فردا: مطابق گزارشى كه روز سه شنبه پيرامون توليد نفت خام كشورهاى صادر كننده نفت (اوپك) در وين انتشار يافت، كشور هاى عضو سازمان ياد شده طى ماه گذشته توليدات روزانه خود را افزايش داده و در نتيجه از مرز سهميه قرار دادى سازمان فراتر رفته اند.

به موجب آمار انتشار يافته، ميزان افزايش توليد روزانه نفت خام اوپك ۷۸ هزار بشكه بوده و در نتيجه توليد مجموع آن به ۲۹.۱۴ ميليون بشكه در روز رسيده است.

ميزان سهميه اوپك براى توليد ۱۱ كشور عضو (بدون در نظر گرفتن سهميه اى براى عراق ) روزانه ۲۴.۸۵ ميليون بشكه در نظر گرفته شده است كه بر اساس آمار انتشار يافته، حجم توليد كشورهاى عضو در ماه قبل به ميزان ۱۷ در صد بيش از سهميه پيش بينى شده بوده است.

بيشترين ميزان افزايش توليد روزانه اوپك متعلق به امارات متحده عربى و نيجريه است. ايران نيز در صورت داشتن امكان فنى، با توجه به سوابق، مايل به توليد بيش از سهميه قراردادى خود بود ولى در حال حاضر ترجيح مي دهد مشكلات كاهش توليد نفت خام خود را در نقاب رعايت سهميه اوپك پنهان نگاه دارد.

مطابق پيش بينى اوپك، ميزان تقاضاى جهانى براى نفت خام در سال ۲۰۱۰، برابر با سال ۲۰۰۹ باقى مانده و در حدود ۸۵.۱۵ ميليون بشكه در روز خواهد بود.

با توجه به بالا بودن ميزان ذخاير استراتژيكى كشور هاى صنعتى ( در حدود ۸۵.۱۵ ميليون بشكه نفت خام) و همچنين افزايش ظرفيت اضافى توليد عربستان و به علاوه حضور فعال عراق در بازارهاى جهانى نفت، انتظار مي رود رقابت براى حفظ بازارهاى صادراتى نزد كشورهاى اوپك در سال جارى افزايش يافته و اين رقابت مانع از افزايش قيمت هاى جهانى نفت نيز شود.

قيمت هر بشكه نفت سبد صادراتى اوپك روز دوشنبه ۱۸ ژانويه ۷۵.۷۹ دلار بود. بر اين اساس پيش بينى مي شود، در صورت حفظ روند جارى، پيش بينى مي شود كه درآمدهاى صادراتى نفت ايران به نسبت نزديكترين رقيب خود يعنى امارات در سال ۲۰۱۰ كاهش بيشترى را نشان دهد.

ايران مدعى است كه پس از عربستان سعودى از نظر حجم ، همچنان دومين كشور بزرگ صادر كننده نفت اوپك به شمار مي رود.

در سال ۲۰۰۸ ميزان صادرات نفت خام ايران اندكى بيش از دو ميليون بشكه در روز و در حدود حجم صادرات امارات بود ولى از لحاظ درآمد مجموع ارزى، ايران با ۸۰ ميليارد ارزش صادرات، در مقايسه با ۱۰۰ ميليارد ارزش صادرات نفت خام امارات در سال ياد شده، ۲۰ ميليارد دلار كمتر از آن كشور درآمد داشت.

در سال گذشته به دليل كاهش قيمت هاى جهانى نفت، درآمد ايران به حدود ۵۵ ميليارد دلار كاهش يافت. پيش بينى مي شود كه در سال جارى صادرات نفت خام ايران كاهش يافته و از نظر حجم و ارزش پشت سر امارات قرار گيرد.

عراق در حال حاضر روزانه ۲.۵ ميليون نفت توليد مي كند. تعهدات سال جارى شركت هاى نفتى غرب، شرق آسيا و روسيه براى سرمايه گذارى و مشاركت در بهره بردارى از نفت عراق به ميزان هشت ميليارد دلار براى سال جارى و تا ۲۰ ميليارد دلار در سه سال آينده پيش بينى شده است.

افزايش توليد نفت عراق مستقيما منجر به افزايش ظرفيت صادرات نفت آن كشور خواهد شد. به اين ترتيب، طى سه سال آينده در حالى كه ايران در بهترين شرايط تنها به حفظ سقف توليد كنونى كمتر از چهار ميليون بشكه در روز قادر خواهد شد، عراق و امارات به ترتيب از لحاظ توليد و صادرات روزانه از ايران جلوتر خواهند رفت.

موانع حفظ بازارهاى صادراتى نفت ايران

مشكل حفظ بازارهاى صادراتى نفت ايران تنها متاثر از افزايش توليد كشورهاى ديگر نيست. افزايش متوسط ده درصد مصرف داخلى در هر سال و در عين حال فقدان سرمايه گذارى لازم و كافى در طرح هاى اكتشاف و بهره بردارى نفت ايران موانع اصلى به شمار مي روند.

در صورت ادامه وضع موجود، طی۱۰ سال آينده ايران به وارد كننده خالص نفت خام تبديل گرديده و به طور كامل از درآمدهاى صادراتى نفت محروم خواهد ماند- همان گونه كه امروز ايران عليرغم در اختيار داشتن دومين ذخيره بزرگ گاز جهان وارد كننده خالص گاز طبيعى به شمار مي رود.

مطابق جدول منتشره از سوى اوپك ايران سال گذشته مقام خود را به عنوان دارنده دومين ذخيره بزرگ نفت خام به كشور دوست ونزوئلا واگذار كرد. از نظر ارزش صادرات در اوپك، تا قبل از سال ۲۰۰۸ ايران بعد از عربستان قرار داشت. اين مقام در سال ياد شده به كشور امارات رسيد.

مقام دوم از لحاظ حجم صادرات روزانه نفت خام اوپك نيز به امارات واگذار خواهد شد و در سه سال آينده، عراق، امارات و احتمالا نيجريه ارزش صادراتى نفت خام بيشترى از ايران خواهند داشت.

نماينده دائم ايران در سازمان كشور هاى صادر كننده نفت ( اوپك ) ضمن رد اعتبار جدول رده بندى ذخاير جهانى نفت سازمان اوپك، كه در آن ذخاير در جا و قابل بهره بردارى نفت خام ونزوئلا در رديف دوم جهانى و قبل از ايران قرار گرفته، مدعى شده است كه ارزش كمتر صادرات نفت خام ايران نيز به دليل مرغوبيت نفت صادراتى سبك امارات است.

طى سه سال آينده ميزان مصرف داخلى نفت خام ايران از ميزان صادرات پيشى گرفته و حجم آن در مقايسه با ساير صادر كنندگان به نسبت كاهش خواهد يافت.

در حالى كه كشور عربستان سعودى به منظور افزايش ذخاير شناخته شده نفت خام خود و همچنين افزايش ميزان استحصال از ذخاير در دست بهره بردارى، برنامه سر مايه گذارى نجومى ۴۰۰ ميليارد دلارى را در دست اجرا دارد، ايران براى حفظ وضع موجود در صنعت نفت و توليد جارى نفت خام قادر به انجام سرمايه گذارى كافى نيست.

در صورت ادامه وضع موجود و عدم تغيير در مديريت كلان سياسى ايران و در نتيجه عدم تغيير در مديريت نفت، طى سه سال آينده ايران از لحاظ ذخاير در جا بعد از عربستان، كانادا، ونزوئلا به رده چهارم جهان و از لحاظ توليد روزانه بعد از عربستان سعودى، روسيه، امريكا، چين، عراق و احتمالا كانادا به رده ششم و يا هفتم جهان و از لحاظ صادرات در درون اوپك، بعد از عربستان، امارات، عراق و نيجريه به رده پنجم سقوط خواهد كرد.

در صورت ادامه وضع موجود، طی۱۰ سال آينده ايران به وارد كننده خالص نفت خام تبديل گرديده و به طور كامل از درآمدهاى صادراتى نفت محروم خواهد ماند- همان گونه كه امروز ايران عليرغم در اختيار داشتن دومين ذخيره بزرگ گاز جهان وارد كننده خالص گاز طبيعى به شمار مي رود.

از چند سال پيش به اين سو ايران ناگزير از واردات بنزين، نفت سفيد و گازوئيل بوده است- اين تجربه در مورد صادرات نفت خام نيز تكرار خواهد شد.

در صورت افزايش ظرفيت پالايشگاه ها در داخل، پيش بينى مي شود كه كاهش صادرات نفت خام باز هم سرعت بيشترى بگيرد. بدون در اختيار داشتن درآمدهاى ناشى از صادرات نفتى، و در غيبت ايجاد ظرفيت هاى توليد ملى و صادرات غير نفتى، وضعيت اقتصادى ايران بسيار تيره خواهد شد.

----

احتمال خروج کارکنان صنعت نفت به خارج از کشور

چهارشنبه ۳۰ دي ۱۳۸۸

معاون وزیر نفت با بیان اینکه هم اکنون کارکنان صنعت نفت کمتر از سایر کشورها حقوق دریافت می کنند، هشدار داد: در صورت عدم تامین مالی کارکنان، ممکن است بخشی از آنها به دیگر کشورها مهاجرت کنند.
مهر: سیف الله جشن ساز در مراسم اختتامیه چهاردهمین همایش بین المللی موسسه مطالعات انرژی با بیان اینکه ایران هم اکنون از 100 سال سابقه اقتصاد متکی به منافع نفتی برخوردار است، گفت: اگر چه از نگاه تحلیلگران این خوداتکایی به درآمدهای نفتی یک نقطه ضعف برای اداره کشور باشد اما کارکنان صنعت نفت در سالهای پس از انقلاب با پشت سر گذاشتن فراز و فرودهای بسیار اما از قطع یک لحظه صادرات نفت ایران جلوگیری کرده اند.
وی با اشاره به اینکه برخی از مدیریتهای علمی ریشه بسیاری از عقب ماندگیها را در سازمانها را کمبود منابع مالی و فیزیکی نمی دانند، تصریح کرد: هم اکنون در کنار منابع فیزیکی و مادی توسعه منابع و نیروی انسانی برای توسعه یافتگی یکی از ضرورتهای اصلی است.
مدیر عامل شرکت ملی نفت با اشاره به اینکه هم اکنون در 100 کشور در حال توسعه دنیا سهم نیروی انسانی 56 درصد است، تصریح کرد: اما نقش منابع نیروی انسانی در 63 کشور صادر کننده مواد خام تنها 36 درصد است.
وی با اشاره به پیشرفتهای قابل توجه ژاپن در 30 سال اخیر، اعلام کرد: یکی از مهمترین دلایل توسعه همه جانبه اقتصادی ژاپن توسعه منابع انسانی و استفاده کلان از ظرفیتهای نیروی انسانی به عنوان یک سرمایه بوده است.
جشن ساز با اشاره به اینکه پس از پیروزی انقلاب تاکنون کارکنان صنعت نفت سه بحران اساسی، انقلاب اسلامی، هشت سال جنگ تحمیلی و بازسازی تاسیسات نفتی را با موفقیت پشت سر گذاشته اند، اظهار داشت: پس از پایان جنگ ظرفیت تولید نفت ایران 2.2 میلیون بشکه بودکه هم اکنون این ظرفیت به 4.5 میلیون بشکه افزایش یافته که حاکی از رشد 100 درصدی تولید نفت در ایران است.
این مقام مسئول با اشاره به حفاری 300حلقه چاه جدید و 500 حلقه چاه موجود برای افزایش ظرفیت تولید نفت پس از جنگ بیان کرد: در تمامی دوران جنگ تحمیلی و پس از آن کارکنان صنعت نفت نقش بالایی در توسعه اقتصادی ایران داشته اند.
احتمال خروج کارکنان صنعت نفت به خارج از کشور
وی یکی از مهمترین چالشهای پیش روی توسعه صنعت نفت را بررسی وضعیت حقوقی و دریافت کارکنان صنعت نفت عنوان کرد و افزود: در حال حاضر صنعت نفت در دنیا یک بازار رقابتی بوده که باید با بازارهای مختلف دنیا رقابت کند و نرخ نیروی کار در این صنعت در تمامی بازارهای دنیا مشخص شده است.
جشن ساز با اشاره به اینکه اگر بازارهای خلیج فارس، دریای شمال، اروپای غربی و آمریکا را از نظر میزان دریافت حقوق کارکنان مورد بررسی قرار دهیم تبیین کرد: در هر یک از این بازارها یک تعریف مشخص از میزان حقوق و دریافتی کارکنان وجود دارد که هم اکنون میزان دریافت حقوق کارکنان صنعت نفت ایران از تمامی این بازارها کمتر است.
وی با اشاره به اینکه هم اکنون ما در سطح صنعت نفت مدیریت و بهره برداری 20 حلقه چاه را به یک مهندس متخصص واگذار می کنیم متوسط ارزش مادی این چاهها حدود 200 میلیون دلار است، ادامه داد: اما حقوقی که ماهیانه به این مهندس تعلق می گیرد صدها برابر کمتر از ارزش کاری است که انجام می دهد.
جشن ساز در پایان خاطر نشان کرد: اگر وضعیت نظام حقوقی و دریافت کارکنان صنعت نفت به همین روال موجود ادامه یابد احتمال خروج برخی از این کارکنان به خارج از کشور وجود دارد.

----

بالا رفتن پرده از بی‌برنامگی مسوولان در آستانه زلزله اقتصادی

30 دی 1388

اظهارات وی در مقابل پرسشهای مكرر مجری برنامه كه مانند سایر برنامه های صداوسیما مامور به رعایت! و مدارا با میهمان برنامه بود، حتی نتوانست این مجری را قانع كند و نگاه‌های صورت، لبخندهای تلخ و تكرار سوالات وی نشان داد مسوولانی كه قادر به اقناع و روشن كردن فرد روبروی خود نیستند، قادر به قانع كردن افكار عمومی نخواهند بود

در حالی كه اجرای لایحه هدفمند كردن یارانه ها كشور را با یك زلزله بزرگ اقتصادی- اجتماعی مواجه خواهدكرد، اظهارات سخنگوی كارگروه این طرح نشان از بی‌اطلاعی مسوولان نسبت به ابعاد این طرح و بی‌برنامگی برای مقابله با پیامدهای آن دارد.

آینده: شب گذشته دكتر فرزین، دانش آموخته دانشگاه آزاد اسلامی به عنوان سخنگوی طرح هدفمندسازی یارانه ها در برنامه گفتگوی ویژه خبری شبكه دو سیما حضور یافت اما اظهارات وی در مقابل پرسشهای مكرر مجری برنامه كه مانند سایر برنامه های صداوسیما مامور به رعایت! و مدارا با میهمان برنامه بود، حتی نتوانست این مجری را قانع كند و نگاه‌های صورت، لبخندهای تلخ و تكرار سوالات وی نشان داد مسوولانی كه قادر به اقناع و روشن كردن فرد روبروی خود نیستند، قادر به قانع كردن افكار عمومی نیستند و البته باید دید آیا در اجرای این طرح موفق خواهند شد؟

در این برنامه مجری مكرر از فرزین سوال می‌كرد طرح شما بر اساس درآمد استوار است، اما هزینه‌های مردم با هم متفاوت است، شما برای خانواده‌ای كه به هر دلیل گرفتاری و هزینه سنگینتری دارد، چه فكری كرده‌اید تا در بحران قرار نگیرد؟سخنگوی هدفمند كردن یارانه‌ها هم مدام اظهار می‌كرد كه ما به هزینه مردم كاری نداریم و تنها درآمد آنها مد نظر ماست.

در بخش دیگر مجری این سوال را مطرح كرد كه خط فقر مد نظر شما چقدر است و چه مقدار از مردم زیر این خط قرار دارند، اما فرزین با بیان این كه خط فقرهای مختلف وجود دارد، از اعلام خط فقر مدنظر در محاسبات كارگروه هدفمندكردن یارانه ها و جمعیت زیر آن خودداری كرد.

نكته جالب دیگر در اظهارات فرزین نامشخص بودن زمان اجرای طرح بود. در حالی كه حداكثر مهلت قانونی برای اجرای هر مصوبه 3 ماه است و تا حدود 22 فروردین ماه پایان می‌یابد، زمانهایی چون اردیبهشت و خرداد برای زمان مطرح شد و سخنگوی تحول اقتصادی اظهار كرد كه با آغاز طرح هدفمند كردن یارانه ها، پول به حساب مردم واریز می‌شود اما تا 3 ماه حق استفاده ندارند. یعنی باید مردم هزینه را بپردازند و بعد از سه ماه بتوانند یارانه نقدی را برداشت كنند.

سخنگوی طرح كار گروه اقتصادی همچنین از این كه به دو خوشه 4 دهك و 3 دهك یعنی 70 درصد مردم كه بیش از 50 میلیون نفر می باشند چه میزان یارانه نقدی پرداخت می شود خودداری كرد.

اما آمارهای اعلام شده از سوی سایر مقامات دولتی نشان می دهد كه قرار است حداكثر 17 هزار تومان به طور متوسط به این 7 دهك پرداخت شود كه معادل 10 هزار میلیارد تومان در سال است كه سقف پرداخت یارانه نقدی در قانون محسوب می شود.

با این رقم پرداخت قرار است كل یارانه بنزین، گازوئیل، برق و گاز حذف شود كه علاوه بر تورمی غیرمستقیم آن فشار بر اقشار ضعیف جامعه بسیار كمرشكن خواهد بود.