تراژدی تسویه حساب با روزنامه نگاران

ایران فروهر

۲۱ فروردین ۱۳۸۹

جرس: پس از انتخابات پرماجرای سال گذشته تراژدی دستگیری گسترده فعالان مطبوعاتی کلید خورد. بر طبق این پروژه روزنامه نگاران حوزه سیاسی ساکن در پایتخت از همان شب انتخابات، همزمان با فعالان مطبوعاتی سایر شهرها در صف روانه شدن به زندان ها قرار گرفتند. تا جایی که خبرنگاران حوزه های غیرمرتبط سیاسی هم طعم چند روز بازداشت را چشیدند. اما سوال اساسی در این میان اینست که چرا دولتمداران خواستند قربانی اصلی دستگیری ها روزنامه نگاران جلوه داده شوند؟

چرا برخی از آنها مانند مسعودباستانی و احمد زیدآبادی که با احکام سنگین قضایی روبرو شدند، حتی نتوانستند برای ایام نوروز به مرخصی بیایند؟ درحالیکه تعداد زیادی از فعالان احزاب و سیاستمداران حتی  بدون وثیقه برای تعطیلات عید از زندان بیرون آمدند؟

برای این سوالها گمانه زنی های چندی در بین تحلیلگران مطرح شده که در زیر مختصرا مورد اشاره قرار  می گیرد:

عدم انتشار عقیده مخالف

ساده ترین تعبیر از علل دستگیری روزنامه نگاران این است که  عده ای می خواهند از انتشار عقیده مخالف و انعکاس اخبار توسط روزنامه نگاران متعهد جلوگیری کنند. روزنامه نگارانی که اصول اولیه حرفه ای خودرا انعکاس خبر درست و بدون جهت گیری خاص می دانند و تضارب آرا در یک جامعه باز و مدنی را لازم و از ضروریات برای شناخت اشتباهات خود برمی شمرند."

نشر اکاذیب به بهانه تضارب آرا

برخلاف این نظریه ماموران وزارت اطلاعات و بازجویان بر این باورند که با انتشار هر مطلب مخالف دولت حداقل جهت فکری بیست نفر در جامعه تغییر می کند و لازم نیست با نشر اکاذیب  به آرای دیگران ضربه زد.این افراد به دلیل قدرت استدلال پایین ترجیح می دهند که صدای مخالف را خفه کنند و از انحراف افکار به زعم خویش جلوگیری کنند.

همچنین این افراد معتقدند که انتشار مطالب و افکار مخالف می تواند آگاهی را در سطح عمومی جامعه افزایش داده و همین امر موجبات نارضایتی عمومی را فراهم می آورد.درپی نارضایتی عمومی مردم،مشروعیت و مقبولیت نظام زیر سوال خواهد رفت.پس یکی دیگر از دلایل دستگیری روزنامه نگاران را می توان جلوگیری از افزایش نارضایتی عمومی در سطح جامعه از نظام موجود دانست.

تسویه حساب با جماعت روزنامه نگار

در همین راستا،یک نظریه این است که روزنامه نگاران دستگیر شده در یک ماه گذشته پس از انتخابات از جمله افرادی بودند که با افشاگری های خاص در چند ساله اخیر زندگی دولتمردان را تلخ کرده بودند.به همین دلیل گفته می شود که اسامی دستگیری این افراد پیش از انتخابات تهیه شده و پیش از برگزاری انتخابات دستور دستگیری این افراد از سوی سعید مرتضوی صادر شد.هواداران احمدی نژاد هم که از خبرنگاران منتقد دولت دل خوشی نداشتند،انتخابات ریاست جمهوری را  بهترین موقعیت برای تسویه حساب با جماعت روزنامه نگار ارزیابی کردند،به همین دلیل آنها روانه زندان شد.

دستگیری روزنامه نگاران مستقل برای سرپوش گذاشتن بر شکنجه ها

از سوی دیگر یک نظریه این است که پس از آزادی تعدادی از روزنامه نگاران و  سیاستمداران و افشاگری درباره نحوه برخورد با آنها و انتشار اخباری درباره اینکه در بازداشتگاهها شکنجه و تجاوز وجود دارد، روزنامه نگاران مستقل دستگیر و بیشتر آنها تحت فشار قرار نگرفتند تا محیط زندان آرام و رفتار بازجو بدون ضرب و شتم و شکنجه جلوه داده شود.این پروژه  برای این مساله اتفاق افتاد که اگر پس از آزادی  سیاستمداران و افراد معترض از شکنجه ها سخن بگویند،روزنامه نگاران که سلول و زندان را دیده اند،این مساله را منکر شوند.

ایجاد ارعاب و وحشت و انفعال مردم

نظریه دیگر  دلیل  بازداشت و دستگیری روزنامه نگاران را ایجاد ارعاب و وحشت در میان مردم می دانند.بر اساس این نظریه ، حکومت در این سرفصل تاریخی برای تکمیل سریال تاریخی بیست و دوم خرداد درصدد بود که در میان مردم رعب و وحشت ایجاد کنند. بدین معنی که با دستگیری هر یک از خبرنگاران همکاران او در رسانه های مختلف خبر بازداشت را به صورت پررنگ انعکاس می دهند تا  بدین ترتیب مردم هر روز خبر دستگیری ،بازداشت و در زندان ماندن افراد را در سایت ها مرور کنند.همین قدرت تصویر و تکرار باعث می شود که مردم در برابر حاکمیت منفعل شوند.

ترس از دستگیری

از دگرسو، همکاران فرد دستگیر شده حساب کار دستشان می آید که اگر شفاف سازی کنند و یا مطلبی خلاف عقاید دولت منعکس کنند زندان در انتظار آنها خواهد بود.ترس از دستگیری و زندان باعث می شود که افراد با خودسانسوری اخبار را انعکاس دهند.

روزنامه نگار متعهد محتاج به نان

برخی ازمسئولان رسانه برای حفظ موجودیت رسانه خود در یک اقدام به اخراج روزنامه نگاران مخالف دولت دست زدنند. در این بین،روزنامه نگار متعهد به نان خود محتاج می شود و انجام وظیفه یک آرزو برایش می شود و در نتیجه از عرصه مطبوعات حذف می شود یا برای ادامه  کار خود در عرصه روزنامه نگاری از کشور خارج شده اند.

 در این بین ، در دولت احمدی نژاد تعطیلی مستمر و بی دلیل روزنامه ها شتابی عجیب و خارق العاده گرفته است .محمد علی رامین، معاونت مطبوعاتی وزیرفرهنگ و ارشاد روزنامه نگاران را بدتر از الواط و چاقوکش ها می داند.در این فضای سیاسی امنیتی ، رامین مدل جالبی به اسم خبرسازی از بالا یا سفارشی شدن اخبار در روزنامه ها شکل گرفته است. بدین شکل که دیگر خبرنگار نیاز نیست فکر و تحلیل خود را به کار گیرد تا مطلب بنویسد بلکه هیات حاکمه  خود به تولید خبر پرداخته و روزنامه نگار بدون هیچ تغییر و تبدیلی  صرفا آن را در سایت یا روزنامه  منعکس می کند.شیوه عجیب به کار گرفته شده تاکنون در هیچ جای دنیا مرسوم نبوده است . اکنون مدتهاست که اعضای هیات نظارت برمطبوعات در همسویی بی سابقه با دولت ذره بین بدست گرفته و کوچکترین اشاره به دولت را مستوجب تذکر،اخطار و توقیف می دانند.البته دولت می گوید:"این امر مصداق بارز آزادی بیان در ایران است.

پرداخت هزینه کمتر با دستگیری ها."

البته نظریه دیگر اینست که دستگیری روزنامه نگاران مستقل می تواند کمترین هزینه را برای حاکمیت داشته باشدبه قول مهسا امرآبادی " روزنامه نگاران به منابع ثروت و قدرت وابسته نیستند و حکم مرغ عزا و عروسی را دارند."از این رو روزنامه نگاران می توانند حکم دیوار کوتاهی را بازی کنند که حکومت برای رسیدن به هدفش از آن استفاده کرد..به همین دلیل برای اینکه بوی ترس  و رعب در جامعه به مشام برسد حتی اجازه مرخصی  رفتن به آنها برای ایام نوروز داده نشد.

فریب کاری حتی درآزادی افراد

اما نظریه مقابل این موضوع این است که دولتمردان در یک حساب و کتاب دقیق برای فریب مردم و حتی خانواده های روزنامه نگاران زندانی و انداختن شکاف بین معترضان، روزنامه نگاران زندانی را تحت فشار قرار داده و آزاد نکرده اند و سیاستمداران را آزاد کرده اند تا  در بین مردم این گونه انعکاس داده شود که آنها وابسته اند و مردم  معترض بی پشت و پناهند و باید از حمایت این افراد دست بردارند.

روزنامه نگاران پیش گام در تحول خواهی

در میان تمام این نظرات، آنچه که مسلم است اینست که روزنامه نگاران همواره در تحولات و تحول خواهی در جامعه ایرانی همیشه پیشگام بوده اند و حذف این نیرو نیز به دلیل دامنه اثر گذاری آنها در سطح جامعه بوده است.به هر ترتیب به نظر می رسد،جامعه ایرانی در جریان نوخواهی است و اگر روزنامه نگاران به عنوان نیروهای مخالف حذف شوند نیروهای دیگری در عدم حضور آنها جایگزین می شوند.